Pardus İşletim Sistemi
Başlarken
Özgür yazılım dünyasına hoş geldiniz!

Bu kitapta sizlerle milli bir Linux dağıtımı olan Pardus’u inceleyeceğiz. Pardus’a giriş yapmadan önce özgür yazılım felsefesinden
ve bazı temel kavramlardan bahsedelim.

Yazarlar

Şenol ALDIBAŞ
Ömer ÇAKMAK
Aslı KOPLAY
Seda ARIK
Grafik Tasarım
Hafsa OLCAY
S. Volkan PİŞKİN
Şeyma SIRAKAYA

Önemli Not:
https://www.pardus.org.tr/belgeler  adresinden alınmıştır.

Orjinal pdf için TIKLA  

Debian tabana geçildiği yıl Pardus Resmi Ekibi tarafından hazırlanmıştır. İleriki zamanlarda gönüllü ekibimizle (pardusyolu.com) bizlerde Pardus İşletim Sistemi hakkında genel değerlendirmelerde bulunacağız.



Pardus İşletim Sistemi
Giriş
Özgür Yazılım; kullanıcıya çalıştırmanın yanı sıra sahipli yazılımların aksine kopyalama, dağıtma, inceleme, değiştirme ve geliştirme özgürlüklerini tanıyan yazılım türüdür. Özgür Yazılımlarla ilgili genellikle yanlış anlaşılan konu özgürlüğün ekonomik
boyutta anlaşılması, tüm özgür yazılımların ücretsiz zannedilmesidir; oysa özgür
yazılım ile kastedilen özgürlük yazılımın kullanım hakları ile ilgilidir, ekonomik boyutu ile ilgili değildir. Genellikle özgür yazılımlar ücretsiz olmakla beraber, ücretli de
olabilirler, fakat kaynak kodları ücretlendirmelerinden bağımsız olarak açıktır. Bir yazılımın, ‘özgür yazılım’ olarak değerlendirilebilmesi için yazılımın kullanıcısına neleri
sağlaması gerekir? Özgür Yazılım Vakfı’nın1
bu konuyla ilgili belirlediği dört özgürlük
unsuru vardır;
Özgürlük 0 : Her türlü amaç için yazılımı çalıştırma özgürlüğü.
Özgürlük 1 : Yazılımın nasıl çalıştığını inceleme ve kendi gereksinimleri doğrultusunda değiştirme özgürlüğü. Yazılım kaynak koduna erişim bunun için bir ön şarttır.
Özgürlük 2 : Kopyalarını dağıtma ve toplumla paylaşma özgürlüğü. Bir özgür yazılım
herkesçe istenilen sayıda makineye kurulabilir, kopyası çıkarılabilir ve istenilen kimselere dağıtılabilir, hatta satılabilir.
Özgürlük 3 : Yazılımı tüm toplumun yarar sağlayabileceği şekilde geliştirme ve geliştirilmiş haliyle yayınlama özgürlüğü. Yazılım kaynak koduna erişim bunun için de
bir ön şarttır.
Özgür yazılım, çoğu zaman açık kaynak kodlu yazılım kavramı (Open Source) ile karıştırılmaktadır. Bütün özgür yazılımlar açık kaynak kodludur ancak bütün açık kaynak
kodlu yazılımlar özgür yazılım olmayabilir. Açık kaynaklı yazılım Özgürlük 1 ve Özgürlük 3 maddeleri çerçevesinde özgür yazılımların zorunluluğudur.
Özgür yazılımlar açık kaynak kodlu yapıları sayesinde, bünyesinde zararlı bir amaç
barındıran (gizli verileri çalma gibi) kodlara sahip olup olmadığı, programlama bilen herkes tarafından denetlenebilir. Bu durumun sağladığı güvenli yapısı sayesinde
Dünya’da pek çok ülkede güvenliğin çok daha önemli olduğu kurumlarda Linux işletim sistemleri tercih edilmektedir.
1 Özgür Yazılım Vakfı (Free Software Foundation; FSF), 1985 yılında Richard Stallman tarafından ve
özgür yazılım hareketi ve GNU projelerini desteklemek için kurulan bir sivil toplum örgütüdür.
3
Pardus İşletim Sistemi
Linux Sistemler özgür yazılımlar içinde büyük yere sahiptir. Peki nedir Linux;
Linus Torvalds adında Finlandiya’lı bir bilgisayar mühendisinin 1991 yılında üniversitede öğrenci olduğu yıllarda kişisel bilgisayarında kullanmak üzere geliştirmeye
başladığı bir işletim sistemi çekirdeğidir (işletim sisteminin çekirdeği, işletim sisteminin beyni diye tabir edebileceğimiz kısmıdır). İşletim sistemi, bilgisayarın ana ve yan
belleklerinin en verimli biçimde kullanılması, çevre donanımla bilgisayar arasındaki
iletişimin sağlanması, işlemlerin ve iş akışının yönetilmesi, dosya sistemlerinin oluşturulması ve yönetilmesi, çeşitli hizmet ve uygulama programlarının çalıştırılmasını
sağlayan bir programlar topluluğu olarak tanımlanabilir. Tüm dünyadan bir çok programcının da desteği ile hızla gelişmiş ve halen aynı destek ile gelişmekte olan açık
kaynak kodlu, özgür bir yazılımdır. Özgür Yazılım Vakfı’nın 1980’lerden bu yana geliştirdiği yazılım geliştirme araçlarının varlığı da eklenince, çok kısa süre içerisinde çok
sayıda Linux çekirdeği temelli özgür yazılım işletim sistemi (dağıtım) ortaya çıkmıştır.
Son kullanıcıya dönük Linux işletim sistemleri alanında günümüzde en çok bilinen
Linux dağıtımlarının bazıları şunlardır:
• Ubuntu (İngiltere / Güney Afrika)
• Mint (Fransa / İngiltere)
• Redhat / Fedora (ABD)
• Novell / OpenSUSE (ABD/ Almanya)
• Debian (ABD)
• Pardus (Türkiye)
2003 yılı içerisinde Türkiye’de Tübitak tarafından dünyadaki benzer uygulamalar, yazılım sanayisinin mevcut durumu ve eğilimi araştırılmış ve ulusal bir dağıtım gerekliliği göz önüne alınarak Pardus Projesi’nin temelleri atılmıştır. Pardus Projesi’nin hayata
geçmesi 2004 yılında teknik ekibin oluşturulmasıyla başlamıştır. Proje kapsamında
2005 yılı başlarında Pardus’un bir deneme sürümü , aynı yıl sonunda da Pardus’un ilk
kararlı sürümü çıkartılmıştır. 2005 yılından bu yana da Pardus TÜBİTAK’ın liderliğinde
ve ağırlıklı olarak TÜBİTAK tarafından geliştirilmektedir.
Pardus projesi günümüzde, «kurumsal destek alan bir özgür yazılım projesi» olarak
yeniden yapılanmaktadır. Bu sürecin sonunda ürünler bazında Pardus’un şu şekilde
olması planlanmaktadır;
4
Pardus İşletim Sistemi
• Camia tarafından sürdürülen dağıtım (Topluluk Sürümü)
• Kurum (TÜBİTAK) tarafından sürdürülen dağıtım (Kurumsal Sürüm)
• Kurum (TÜBİTAK) tarafından desteklenen çok sayıda özgür yazılımlar (Uygulama
Yazılımı)
Pardus 2013 sürümü ile Debian tabanına geçiş yapmıştır. Dünyada yaygın bir geliştirici kitlesi olan Debian paket sistemine geçiş ile yazılım geliştirmede zaman faktörü
ve sistem güncelliği sorunları ortadan kalkmıştır.
Ne dersiniz? Şimdi Pardus ile tanışalım mı?
Pardus işletim sistemi, açıldığında bizi kullanıcı giriş ekranı ile karşılar.
Oluşturduğumuz kullanıcı veya kullanıcılar yüklü gelecektir şifremizi girerek sisteme
giriş yapabiliriz.
Yine açılış ekranında “Menü” butonu ile kapatma seçenekleri ve “Oturum Tipi” butonu
ve masaüstü arayüz tercihleri bizlere sunulur. Tercih yapmadığımız takdirde “Öntanımlı” arayüz otomatik olarak açılacaktır. Sistemde yüklü olan arayüzler bu ekranda
5
Pardus İşletim Sistemi
listelenir. Pardus kullanıcıları zaman zaman hangi masaüstü arayüzünü kullanacağı,
hangisinin daha iyi olduğu konusunda şüpheye düşebilirler. Aslında asıl soru hangisinin daha iyi olduğu değil, bize ve sistemimize uygun olan arayüzün hangisi olduğudur. Önceden gelen alışkanlıklarımız bu konuda bazen belirleyici rol oynayabilir. Bu
nedenle isterseniz bu listede var olan arayüzlere kısaca değinelim.
Gnome
Gnome arayüzü daha az sistem gereksinimine ihtiyaç duyan yapısıyla bize eski sistem bilgisayarlarda bile rahatlıkla çalışma imkanı sunar.
Resim 1 : Gnome Ekran Arayüzü
Arayüzün sade yapısı bize hız kazandırır. Kde arayüzündeki kadar fazla uygulama
yüklü gelmeyecektir ama istediğimiz uygulamaları ihtiyaçlarımız doğrultusunda yükleyebiliriz. Gnome arayüzü için hazırlanan uygulamalar oldukça kararlı olması sayesinde bize konforlu çalışma imkanı sağlarlar.
6
Pardus İşletim Sistemi
Cinnamon
Bu arayüzde hız ile görsellik aynı orandadır denilebilir. Kullandığı birçok uygulama
Kde arayüzü ile benzer niteliktedir. İçerisinde Gnome arayüzünden daha fazla uygulama barındırır.
Resim 2 : Cinnamon Ekran Arayüzü
Uygulamalardan ziyade sistemin kendisi kararlı bir yapıya sahiptir. Bu özelliği ile Gnome arayüzüne, görsellik ile de Kde arayüzüne benzer.
Kde
Kde arayüzünde görsellik ön planda olduğu için daha yüksek sistem gereksinimine
ihtiyaç duyar. Daha önce kullandığımız arayüzlerde görmediğimiz pencere geçişleri,
menüler ve daha birçok eklenti ve uygulama sistemimize yeni arayüzle birlikte gele–
7
Pardus İşletim Sistemi
cek, keşife çıkmaya hazır olun!. Bu özellikler sisteme entegre şekilde geliştirildiği ve
hazır olarak yayınladığı için uyum problemi ile karşılaşmayız.
Resim 3 : KDE Ekran Arayüzü
Yukarıda bahsettiğimiz arayüzlerin haricinde Lxde, Xfce, Mate gibi farklı arayüzlerini
de sisteminize dahil ederek rahatlıkla kullanabilirsiniz.
8
Pardus İşletim Sistemi
Çalışma Alanı Ayarları
• Çalışma Alanı
• Duvar Kağıdı Tercihleri
• Masaüstü Tercihleri
• Birden fazla Masaüstü ile çalışmak
• Etkinlikler
• Paneller
• Programcıklar
• Pencere Davranışları
9
Pardus İşletim Sistemi
Çalışma Alanı Ayarları
Pardus’un KDE2
arayüzünü kullanıyorsanız çalışma alanınızda yaptığınız özelleştirmelerle bilgisayarınızı daha işlevsel ve daha keyifli hale getirebilirsiniz. Plasma adı
verilen KDE arayüzü teknolojisi masaüstü kavramını tamamen değiştirmiştir. Plasma
teknolojisi, masaüstü duvar kağıdı, masaüstündeki simgeler, paneller ve menüler
gibi her aracın birbirlerinden bağımsız küçük uygulamalar olarak kullanıma alınabilmesini ve aynı zamanda tüm bu araçların aynı tema ve görünüm özelliklerini taşımasını sağlar. Bu küçük uygulamalara “programcık” ya da “gereç” adı verilir.
“Etkinlikler” ile o anki oturumunuz ile ilgili çalışma ortamına (daha önce düzenlediğiniz ekran dizaynına) hızlıca geçiş yapabilirsiniz.
Çalışma alanınızı belirlemek için öncelikle “Sistem Ayarları/Çalışma Alanı Davranışları” penceresinden “Çalışma Alanı Türü” olarak, kullanmakta olduğunuz bilgisayara göre “Masaüstü” ya da “Netbook” tercihini belirleyebilirsiniz.
Resim 4 : Çalışma Alanı Ayarları
“Çalışma alanı türü” olarak seçiminiz “Netbook” ise “Kontrol Paneli” tercihleri kapanacaktır.
“Çalışma Alanı türü” seçiminiz “Masaüstü” ise “Masaüstü Programcıklarını göster” ya
da “Bağımsız Programcık Kümelerini göster” tercihlerini kullanabilirsiniz.
“Bilgilendirici İpuçlarını Göster” onayı ile fare imlecinizin bulunduğu alan ile ilgili
bilgileri görüntüleyebilirsiniz.
2 KDE (K Desktop Environment) Unix ve Unix benzeri işletim sistemleri için geliştirilmiş bir masaüstü
ortamıdır.
10
Pardus İşletim Sistemi
Resim 5 : Fare Uygulama Çalıştırıcı Üzerinde Resim 6 : Fare Saat Üzerinde
Ekran Kenarı Davranışları
Resim 7 : Çalışma Alanı Davranışları – Ekran Kenarları
“Çalışma Alanı Davranışı“ penceresinde “Ekran Kenarları” sekmesini kullanarak
fare imlecinin ekran kenar ve köşelerinde farklı eylemleri gerçekleştirmesini sağlayabilirsiniz.
Eylem tanımlamalarınızı her zaman etkin ya da sadece pencere taşıma esnasında gerçekleşecek biçimde ayarlayabilirsiniz.
11
Pardus İşletim Sistemi
Bir kenara eylem atamak için o kenarı gösteren noktaya tıklayıp gelen listeden seçim
yapmak yeterlidir. Eylem atanmış olan noktaların içerisi siyah renkte görüntülenir.
Masaüstü Tercihleri
Masaüstünüzde duvar kağıdı olarak birden çok resmi slayt şeklinde görüntüleyebilir,
hava durumu, haberler gibi değişken verileri görüntüleyebilirsiniz.
Masaüstü tercihlerinizi belirleyebilmeniz için öncelikle ekranınızın boş bir yerinde
farenizin sağ tuşuna basarak ekrana gelen menüden ya da “Masaüstü Ayarları” penceresinden “Programcıklarının Kilidini Aç” seçeneğini kullanmanız gerekmektedir.
Resim 8 : Masaüstü Düzeni Tercihleri
12
Pardus İşletim Sistemi
KDE arayüzünde masaüstü düzeni olarak;
• Izgara Masaüstü,
• Gazete Yerleşimi,
• Klasör Görünümü,
• Grup Masaüstü,
• Masaüstü,
• Ara ve Çalıştır
tercihlerinden herhangi bir masaüstü düzenini seçebilirsiniz.
Izgara Masaüstü
Bu masaüstü tercihinde masaüstü nesnelerini sürükleme esnasında masaüstü zemininde ızgara
çizgileri görüntülenir.
Grup Masaüstü gibi bu masaüstü tercihinde simgelerinizi sekmeler içeren çerçeveler içerisinde
gruplandırabilirsiniz. (Bakınız, “Grup Masaüstü”)
Belirlediğiniz bir masaüstü tercihini, ekran üzerinde boş bir alanda farenizin sağ tuşuna basarak ekrana gelen kısayol menüsününü kullanarak yapılandırabilirsiniz. Bu
kısayol menüsünde aktif masaüstü düzeninizin “Izgara masaüstü ayarları” gibi ismi
yer alacaktır.
13
Pardus İşletim Sistemi
Gazete Yerleşimi
Bu eylem tipi, haber, hava durumu, sosyal ağlar ve bunun gibi
sık güncellenen birçok veriyi daha rahat takip etmenizi sağlar.
Bu masaüstü düzeninde eklediğiniz masaüstü programcıkları
sütun şeklinde dizilir ve masaüstünüzü her yönde kaydırabilirsiniz. Böylece çok fazla sayıda programcığı masaüstünüze yerleştirebilirsiniz.
Gazete Yerleşimi düzeninde “Etkinlik” ismine tıklayarak “Programcıkları yay” / “Programcıkları topla” seçeneklerini kullanabilirsiniz.
Ara ve Çalıştır
Resim 9 : Ara ve Çalıştır Örnek Ekranı
Bu masaüstü düzeninde KDE menü seçenekleri simge şeklinde masaüstünüzde görüntülenir. Dolayısıyla uygulamalara pratik bir erişim sağlanmış olur.
14
Pardus İşletim Sistemi
Ayrıca Alt + F2 ile ekrana getirdiğimiz
“Ara ve Çalıştır” programcığı kalıcı olarak masaüstüne yerleşir. Böylece bir uygulamayı “game/system” gibi kategori
ya da ismini yazarak hızlıca çalıştırabilirsiniz.
Resim 10 : Ara ve Çalıştır – Örnek Arama
Bu masaüstü düzeninde “Ara ve Çalıştır”
kutucuğuna,
Matematiksel ifadeleri (20 * 3 = ),
Farklı bir birime dönüştürmek istediğiniz sayısal verileri (1 km),
İnternet’te aramak isteğiniz verileri (gg:-
Pardus, wp:Pardus)
girebilirsiniz.
Detaylı bilgi için “Ara ve Çalıştır” konusunu inceleyebilirsiniz. (sayfa 24)
15
Pardus İşletim Sistemi
Klasör Görünümü
En alışılmış masaüstü düzenidir. Bu görünümde dosyalarınızı masaüstüne sürükleyebilir, isim değiştirme, yeni klasör ve dosya oluşturma, kopyalama ve taşıma işlemlerini
gerçekleştirebilirsiniz.
Bu masaüstü düzeninde ön tanımlı olarak gelen masaüstü klasörünü “klasör görünümü ayarları” penceresindeki “konum” sekmesini kullanarak herhangi bir klasör
ile değiştirebilirsiniz. (Resim 11)
Resim 11 : Klasör Görünümü Ayarları – Konum
“Bir klasör belirt” seçeneğini seçtikten sonra metin kutusu sağındaki klasör resmine
tıklayarak istediğiniz bir klasör içeriğini masaüstünüzde görüntüleyebilirsiniz.
“Olduğu yere kilitle” seçeneği ile masaüstü olarak belirlediğiniz klasör içeriğindeki
simgelerin rastgele yerleşim yerine belirli bir düzen içerisinde yerleştirilmelerini sağlayabilirsiniz.
“Göster” sekmesi altındaki seçenekler ile masaüstü için belirlediğiniz klasörün içeriğinin görüntülenme ayarlarını belirleyebilirsiniz.
16
Pardus İşletim Sistemi

Resim 12 : Klasör Görünümü Ayarları – Göster
“Yerleşim”, ile simgelerin dizilme yönünü belirleyebilirsiniz.
“Sıralama”, tercihleri ile masaüstünde görüntülenen klasör içeriği için sıralanma
kriteri belirleyebilirsiniz. Aynı işlemi klasör görünümündeki masaüstünüzde sağ tuşa
basarak ekrana gelen menüden “Simgeler/Simgeleri sırala” seçeneği ile de geçekleştirebilirsiniz.
“Boyut” karşısındaki boyut kaydırma çubuğunu kullanarak Simge boyutlarını değiştirebilirsiniz.
“Önizlemeler” onayı ile açmaya gerek kalmadan içeriğini görüntülemek istediğiniz
belge türlerini belirleyebilirsiniz.
“Olduğu yere kilitle”, onayı simgelerin yerleşimlerini fare ile sürükleyerek değiştirmenizi engeller.
“Izgaraya yerleştir” seçimi simgelerin üst üste gelmesini engelleyerek ızgara çizgilerine göre bir düzen içerisinde yerleşmesini sağlar.
17
Pardus İşletim Sistemi
“Simge metni” seçenekleri ile simge isminin renk, gölge ve satır sayısını belirleyebilirsiniz.
“Dizini göstermek için tıklayın” onayı, klasör görünümü düzenindeki masaüstündeki klasör içeriğinin, fare imleci üzerine
geldiğinde görüntülenmesini engeller. Bu seçenek onaylı ise
klasör simgelerinde ok işareti görüntülenir ve klasör içeriği bu
oka tıklandığında görüntülenir.
18
Pardus İşletim Sistemi
Grup Masaüstü
Grup Masaüstü ile masaüstü ögelerinizi grup çerçevelerini kullanarak sınıflandırabilirsiniz. Bu işlem için “Grup masaüstü” düzeninde iken ekranın boş bir yerinde sağ
tuşa basarak ya da “Etkinlik” ismine tıkladığınızda ekrana gelen menüden “Grup
Ekle” seçeneğine tıklayarak ekrana gelen grup çerçevesi türlerini masaüstüne sürüklemeniz yeterli olacaktır.
Örneğin masaüstüne “Tabbing Group” tercihini sürüklediğinizi varsayalım. Bu durumda grup çerçevesi aşağıdaki gibi görüntülenecektir.

Anahtar (Ayarlar) butonuna tıklayarak sekmenize farklı bir isim verebilir ve sekmelerin sırasını değiştirebilirsiniz.
Aşağıda “İnternet” ve “Oyunlar” sekmelerinin oluşturulduğu örnek bir tabbing grup
görüntüsünü görebilirsiniz.
19
Pardus İşletim Sistemi
Masaüstü
Bu düzende masaüstüne dikdörtgen şeklinde boş bir plasma alanı yerleşir. Bu alana
istenilen programcıklar serbestçe eklenebilir ve çeşitli paneller eklenerek kullanılabilir. Masaüstü dosyaları klasör içeriğini görüntüleyen bir programcık ile masaüstünde
bulunur.
Duvar Kağıdı Tercihleri
Renk: Masaüstünüz için tek ya da çift renk seçimi yapabilir, çift renk seçimlerinde
renk geçiş kipi belirleyebilirsiniz.
Virüs: Belirlediğiniz güncelleme süresine göre pixel pixel renkleri değiştirerek masaüstünüze ekran bozuluyormuş gibi bir görünüm verir.
Günün Resmi: Masaüstü resminizin İnternet’ten güncellenmesini sağlar.
Mandelbrot: Duvar kağıdı olarak Matematik ifadeler kümesini görüntüler. Masaüstünüze gelen bu ilginç resmi farenizin sol tuşu ile sürükleyebilir, orta tuş ile yakınlaştırarak çok faklı duvar kağıtları elde edebilirsiniz.
Hava durumu: Masaüstünüzde İnternet’ten alınan hava durumu bilgisini gösterir.
Desen: Belli bir desenin tüm masaüstünü kaplamasını sağlayan bir duvar kağıdıdır.
20
Pardus İşletim Sistemi
Resim: Bir resim dosyasını duvar kağıdı olarak gösterir.
Slayt Gösterisi: Birden çok resim dosyasını belli aralıklarla gösterir.
Küre: Duvar kağıdı olarak düz ya da küre şeklinde dünya ve ay haritasını görüntüler.
Haritanın hareketli (güneşi takip et gibi) ya da sabit olmasını ayarlayabilirsiniz. Dünya
haritasını gece görünümü gibi bir çok farklı özellikte görüntüleyebilirsiniz.
Bir resmi duvar kağıdı olarak belirlemek için masaüstüne sürüklediğinizde ekrana gelen menüden resim seçeneğine tıklamanız yeterli olacaktır.
Sürükleme işlemini Programcıklar altındaki “Fotoğraf çerçevesi” seçeneği ile sonlandırırsanız
resminiz çerçeve içerisinde masaüstüne yerleştirecektir.
Çerçeve üzerindeki araçları kullanarak resminizi döndürebilir ve boyutlandırabilirsiniz.
Boyutlandırma işleminde Ctrl tuşunu basılı
tutarak en-boy oranını koruyabilirsiniz.
Araç çubuğunun boş bir noktasından tutup
sürükleyerek konumunu değiştirebilirsiniz.
Ayarlar butonuna basarak resminizin çerçeve ve
gölge ayarlarını yapabilirsiniz.
“Ayarlar” butonu ile resim çerçevesi içerisinde
birden fazla resmi slayt gösterisi şeklinde görüntüleyebilirsiniz.
21
Pardus İşletim Sistemi
Resim 13 : Resim Çerçevesi Ayarları
“Klasör Ekle” butonu ile belirttiğiniz ortamlardaki resimleri, görüntülenme süresi
belirterek slayt gösterisi şeklinde görüntüleyebilirsiniz.
Slayt gösterisine alt klasörlerin dahil olup olmayacağını ve resim görüntülenme sıralamasının rastgele gerçekleşmesini gerekli onaylar ile sağlayabilirsiniz.
“Günün resmi” seçeneği ile İnternet’ten güncellenen resimleri resim çerçevesinde
görüntüleyebilirsiniz.
Resim 14 : Resim Çerçevesi Ayarları – Günün Resmi
22
Pardus İşletim Sistemi
Masaüstüne sürüklediğiniz öge metin dosyası ise
ekrana gelen menüden “Notlar” seçeneği ile dosya içeriğini masaüstünde not olarak görüntüleyebilirsiniz.
Masaüstüne sürüklediğiniz belge pdf ya da LibreOffice belgesi ise “Ön izleme” tercihini kullanabilirsiniz.
Birden fazla belgeyi aynı çerçeveye sürükleyebilirsiniz. Sürüklediğiniz belge resim ise
çerçevenin içerisinde pdf ya da LibreOffice belgesi ise yeni pencerede görüntülenecektir.
23
Pardus İşletim Sistemi
Fare Eylemleri
“Masaüstü Ayarları” penceresinde “Fare eylemleri” sekmesini kullanarak her bir
fare tuşu için eylem tanımlayabilirsiniz.
Resim 15 : Masaüstü Ayarları – Fare Eylemleri
24
Pardus İşletim Sistemi
“Eylem Ekle” butonuna tıkladığınızda bu buton üzerinde “Buraya Girin” ifadesini göreceksiniz. Bu durumda eylem atamak istediğiniz fare tuşuna tıklayarak listeden eylem seçmeniz yeterli olacaktır. Bir eylemi kaldırmak için ise eylemin karşısındaki “eksi”
(“ - ”) butonuna tıklamanız yeterli olacaktır.
Farenizin tekerleği (scroll) içinde eylem belirtebilirsiniz. Yukarıdaki pencerede Dikey
kaydırma için sanal masaüstleri arasında geçiş eylemi atandığı görülmektedir.
Birden Fazla Masaüstü İle Çalışmak
Pardus birden fazla masaüstünde çalışmanıza olanak tanır. Birden fazla masaüstü ile
çalışarak:
• Pencere karmaşasını önleyebilir,
• İstediğiniz masaüstünü farklı görüntüleme aygıtında görüntüleyebilirsiniz.
Birden fazla masaüstü ile çalışmak istiyorsanız masaüstü sayısını “Sistem Ayarları”
içerisindeki “Çalışma Alanı Davranışı” penceresindeki “Sanal Masaüstleri” sekmesini kullanabilirsiniz.
Resim 16 : Sanal Masaüstü Ayarları
Kullanmak istediğiniz masaüstü sayısını ve her masaüstü için isim belirleyebilirsiniz.
“Her masaüstü için farklı programcıklar” onayı ile masaüstleriniz için ayrı ayrı masaüstü düzeni (klasör görünümü, gazete yerleşimi gibi) belirleyebilirsiniz.
25
Pardus İşletim Sistemi
Resim 17 : Sanal Masaüstleri Arasında Geçiş Ayarları
Masaüstü geçiş animasyonlarını kullanarak etkileyici bir çalışma ortamı sağlayabilirsiniz. Masaüstü geçiş animasyonu için süre belirleyebilir, geçişlerinizi klavyeden yapmak için kısayol tuşları tanımlayabilirsiniz.
Masaüstü geçişleriniz için sayfalayıcı programcığını (gerecini) kullanabilirsiniz. Sayfalayıcı programcığını eklemek için “Etkinlikler” araçlarını kullanabilir ya da masaüstünde sağ tuşa basarak “programcık ekle” seçeneğini kullanabilirsiniz.
26
Pardus İşletim Sistemi
“Sayfalayıcı” programcığında sağ tuşa basarak sanal masaüstü ekleyebilir ya da son
eklenen sanal masaüstünü kaldırabilirsiniz.
Resim 18 : Sayfalayıcı Ayarları
“Sayfalayıcı Ayarları” seçeneği ile masaüstü isimlerini ve her masaüstünde çalışmakta
olan uygulama simgelerini görüntüleyebilir, geçerli masaüstü seçimine “masaüstünü
göster”, “kontrol panelini göster” eylemlerinden birini atayabilirsiniz.
27
Pardus İşletim Sistemi
Çalışmakta olan bir uygulamanın hangi masaüstünde görüntülenmesini istiyorsanız
görev çubuğu üzerindeki isminde ya da uygulama başlık çubuğunda sağ tuşa basarak “Masaüstüne Taşı” listesini kullanabilirsiniz.
Bir pencerenin tüm masaüstlerinde görüntülenmesi için pencerenin sol üst köşesindeki butonu kullanabilirsiniz.
28
Pardus İşletim Sistemi
Etkinlikler
“Etkinlikler” ile her iş türünüz ya da hobileriniz
gibi farklı oturumlarınız için çalışma ortamınızı düzenleyebilirsiniz. Örneğin o anki oturumunuzda
sosyal medyada zaman geçiriyorsanız farklı, kitap
yazma işi ile uğraşıyorsanız size ilham verecek farklı bir masaüstü etkinliği kullanabilirsiniz.
Bir etkinliği başlatmak için, etkinlik simgesi üzerindeki “Etkinliği başlat” (Play) butonunu kullanabilirsiniz.

Resim 19 : Etkinlikler
“Süper + Sekme” tuşlarını kullanılarak etkinlikler arasında hızlıca geçiş yapabilirsiniz.
Bir etkinlik oluşturmak için etkinlikler uygulamasınında “Etkinlik Oluştur” butonuna bastıktan sonra “Boş Masaüstü” ya da şablon listesinde bir etkinlik seçebilirsiniz.
Bir etkinliği durdurmak için için etkinlik simgesi üzerindeki “Etkinliği durdur” (stop)
butonuna basmanız yeterlidir. Durdurulmuş bir etkinlikte etkinliği kaldır” “X” (play)
isim vermek için ise anahtar (ayarlar) butonuna basabilirsiniz.
29
Pardus İşletim Sistemi
Bir etkinliği durdurduğunuzda o etkinlikteki açık
olan uygulamalarınız kapatılacaktır. Dolayısıyla
kaydedilmemiş belgeleriniz varsa bunları kaydetme onayı istenecektir.
Etkinlik Ayarları
“Etkinlik Ayarları” uygulaması ile her bir etkinlik için farklı güç tasarrufu ayarları tanımlayabilirsiniz.
Resim 20 : Etkinlik Güç Yönetimi Ayarları
30
Pardus İşletim Sistemi
Pencerede görüldüğü gibi her etkinlik için ayrı bir sekme açılmıştır.
“Böyle davran” listesinden güç yönetiminde tanımlanmış olan batarya ya da prize takılı güç yönetimi tercihlerini kullanabilirsiniz.
“Özel davranış tanımla” ve “Farklı ayarlar kullan” seçenekleri ile her etkinlik için
kendi güç yönetimi tercihlerinizi belirleyebilirsiniz.
Etkinlik ayarları penceresine “Sistem Ayarları/Güç Yönetimi” uygulaması ile de erişebilirsiniz.
Paneller
Ekranınızın kenarlarına gereçler yerleştirmek için panelleri kullanabilirsiniz.
Varsayılan olarak, ekranın altında aşağıdaki gibi bir panel bulunmaktadır. Daha fazla
panel ekleyerek, panellerinizi istediğiniz ekran kenarına taşıyabilirsiniz.
Panel ayarlarınız için panel sonundaki panel araç kutusuna (1) tıklayabilirsiniz. Bu
durumda panelinizde üstte gördüğünüz buton ve seçenekler görüntülenecektir.
Ekran kenarı, noktasından tutup sürükleyerek paneli istediğiniz bir kenara (üst,
sol, sağ, alt) konumlandırabilirsiniz.
Yükseklik, noktasından sürükleme yaparak panel yüksekliğini ayarlayabilirsiniz.
Panel boyutunu resimde gördüğünüz
ok butonlarından (2) sürükleme yaparak
ayarlayabilirsiniz.
31
Pardus İşletim Sistemi
“Daha fazla ayar” butonuna basarak panel yerleşimini “orta” olarak seçerseniz panelin orta noktasını gösteren bir buton belirecektir (3). Bu butondan sürükleme yaparak panelin ekran kenarı
üzerindeki konumunu ayarlayabilirsiniz.
“Otomatik gizle” seçeneği ile panelin gizlenmesini ve sadece fare panelin bulunduğu ekran
kenarına geldiğinde görüntülenmesini sağlayabilirsiniz.
“Pencereler kaplayabilir” seçeneği panelinizi
pencerelerin altına gönderirken “Pencereler alta
gider” seçeneği ise panelinizin daima en üstte
kalmasını sağlar.
“Paneli Büyüt” seçeneği ile panelinizin boyutunu ekran kenarı boyutuna eşitleyecektir.
“Programcık Ekle” butonu ile panelinize listeden istediğiniz programcığı sürükleyebilirsiniz.
Programcıklar
Masaüstü ve panellerinize programcık ekleyerek çalışma ortamınızı daha kullanışlı
hale getirebilirsiniz.
Bir programcığı arama kutucuğuna ismini girerek bulabilir ya da kategorisini belirleyerek ekrana getirebilirsiniz.
“Yeni Programcıkları Al” butonu ile İnternet’ten ya da yerel bir dosyadan programcıklar listenize ilaveler yapabilirsiniz.
32
Pardus İşletim Sistemi
Resim 21 : Yeni Programcılık İndir
Programcıklar içerisinde arama yapabileceğiniz gibi “sırala” seçenekleri ile liste başı
programcıklara daha hızlı erişebilirsiniz.
“Görünüm kipi” butonları ile programcıkların açıklama bilgilerini ekranda görüntüleyebilirsiniz.
Bir programcık üzerine fare imlecini getirdiğinizde programcık simgesi üzerinde “indir” ve “ayrıntılar” butonu görüntülenecektir. Sisteminizde yüklü olan bir programcık üzerine geldiğinizde ise indir yerine kaldır butonu görüntülenir.
Uygulama Başlatıcı (Kickoff)
Varsayılan panelin üzerinde sol tarafında “Kickoff”
uygulama başlatıcı menüsü bulunur.
33
Pardus İşletim Sistemi
Resim 22 : Uygulama Başlatıcısı
Bulunduğunuz menünün adresi “Tüm Uygulamalar > Oyunlar > Mantık Oyunları”
şeklinde üstte görüntülenecektir. bu adres üzerinde ilgili kategoriye tıklayarak geri
dönüş yapabilirsiniz.
Bir uygulama ismi üzerinde sağ tuşa basarak uygulamayı hızlı erişim için yer imleri sekmesi, panel ya da
masaüstüne ekleyebilirsiniz.
“Uygulama Başlatıcısı Ayarları” ile (fare sağ tuşu)
menünüzü özelleştirebilirsiniz.
34
Pardus İşletim Sistemi
Resim 23 : Uygulama Başlatıcısı Ayarları
Menü simge resmini değiştirmek için resmin üstüne tıklayarak resim seçimi yapmanız yeterlidir.
Resim 24 : Simge Seçme Ekranı
“Sistem simgeleri” ile herhangi bir uygulama simgesini uygulama başlatıcı simgesi
olarak belirleyebileceğiniz gibi “diğer simgeler” seçiminin ardından “Gözat” butonu ile bilgisayarınızdan herhangi bir resmi kullanabilirsiniz.
“Uygulama başlatıcısı” üzerinde farenizin sağ tuşuna basarak “Klasik Menü Biçimine Geç” seçeneği ile alışılagelmiş bir menü biçimine döndürebilirsiniz.
35
Pardus İşletim Sistemi
Görev Yöneticisi
Açık olan pencerelerinizin görüntülendiği programcıktır. Dolayısıyla açık uygulamalarınız arasında görev yöneticisi ile geçiş yapabilirsiniz.
Açık uygulamalar arasında “Alt + Sekme (tab)” tuşlarını kullanarak geçiş yapabilirsiniz.
“Görev Yöneticisi Ayarları” penceresi ile aşağıdaki özelleştirmeleri gerçekleştirebilirsiniz.
Resim 25 : Görev Yöneticisi Ayarları
“Gruplandırma” seçeneği ile aynı uygulama pencerelerini bir arada göstererek görev yöneticisi üzerindeki pencere karmaşasını önleyebilirsiniz. Bu seçimle bir uygulama isminin yanında o uygulamanın kaç ayrı pencerede açıldığı rakamla belirtilir ve
tıkladığınızda pencere/uygulama isimleri üst üste listelenir.
“Sadece geçerli masaüstündeki görevleri göster” seçeneği birden fazla masaüstü
kullanıyorsanız görev yöneticisinde tüm uygulamalar yerine her masaüstü için o masaüstünde açılan uygulamaları görüntüler.
36
Pardus İşletim Sistemi
Sistem Çekmecesi
Varsayılan olarak panelinizin sağ tarafında bulunan sistem çekmecesinde, göz önünde olmasını istediğiniz ses, ağ bağlantıları, dil, ekran gibi aygıt ayarları ve program
simgeleri bulunur.
Sistem çekmecesinde görüntülemek istediğiniz bildirim simgeleri ve programları
sistem çekmecesinin boş bir noktasında farenizin sağ tuşuna basarak ekrana gelen
menüden “Sistem Çekmecesi Ayarları” ile belirleyebilirsiniz.
Resim 26 : Sistem Çekmecesi Ayarları
Mesajlaşma uygulamaları gibi size bildirimde bulunan hemen hemen tüm uygulamalar ve sisteminize eklediğiniz aygıt yazılımları sistem çekmecesinde görüntülenir.
“Ekran” sekmesiyle gösterilecek öge kategorilerini belirleyebilir, “Girdiler” sekmesi
ile de sistemin açılışı ile otomatik başlayan uygulamalar ve sistem aygıt simgelerinin
görüntülenip görüntülenmemesini ayarlayabilirsiniz.
37
Pardus İşletim Sistemi
Ara ve Çalıştır
Ara ve Çalıştır programcığını herhangi bir panele ekleyebileceğiniz gibi “Alt + F2” tuşlarıyla hızlıca görüntüleyebilirsiniz.
Arama kutucuğunun sol tarafında “ayarlar” ve çalışmakta olan uygulamaları görüntüleyebileceğiniz “süreçler” butonları bulunur.
“Ayarlar” butonu ile “Ara ve Çalıştır” programcığını özelleştirebilirsiniz.
“Eklentiler” seçenekleri ile arama kapsamını belirleyebilirsiniz.
Resim 27 : Ara ve Çalıştır – Ayarlar
Örneğin hesap makinesi eklentisi aktif ise +, -, *, - ve ^ (üs) gibi matematiksel işlemlerin sonuçlarını ara kutucuğuna girerek görüntüleyebilirsiniz.
Alttaki örnekte 2^5= işleminin (2*2*2*2**) sonucunun herhangi bir uygulamayı açmaya gerek kalmadan hesaplandığını görebilirsiniz.
Aynı şekilde “Birim Dönüştürücü” eklentisi aktif ise para birimi, uzunluk, sıcaklık gibi
dönüşümleri hızlıca gerçekleştirebilirsiniz.
38
Pardus İşletim Sistemi
“Ara ve Çalıştır” ile sistem aygıtlarınıza ve uygulamalara erişebilirsiniz. Örneğin “yükselt/alçalt” komutlarıyla ile ses seviyesini ayarlayabilir, medya oynatıcılarınızı kontrol
edebilirsiniz.
Çıkarılabilir aygıtlarınız için “çıkar” ya da diğer donanımlarınız için “aygıt” gibi arama
terimlerini kullanabilirsiniz.
Bir eklentiyi tetiklemek için gerekli komutları eklenti ismi yanındaki “yapılandır” butonunu kullanabilirsiniz (Resim27/28).
39
Pardus İşletim Sistemi
Resim 28 : Eklenti Yapılandır
Örneğin eklentiler listesinden “Uygulamaları Bitir” ayarlarına tetikleme sözcüğü olarak “sonlandır” girilmiş ise ara kutucuğuna “sonlandır” komutundan sonra çalışmakta
olan bir uygulamanın ismini yazmak yeterli olacaktır.
Ara ve Çalıştır kutucuğunda web kısayollarını kullanarak bir konuyu İnternet’te hızlıca arama yapabilirsiniz. Örneğin “gg:pardus” ifadesi google arama motorunda, “wp:-
pardus” ifadesi ile wikipedia İnternet sitesi üzerinde pardus kelimesini aratabilirsiniz.
(gg ve wp web kısayollarında tanımlanmıştır.)
Daha önce ara kutucuğuna girilmiş olan arama terimlerini sıfırlamak isteyebilirsiniz.
Bu durumda arama kutusu üzerinde farenizin sağ tuşuna basarak “Geçmişi Temizle”
seçeneğine tıklamanız yeterlidir.
40
Pardus İşletim Sistemi
“Ara ve Çalıştır” programcığının konumunu elle taşıyarak belirlemek için “ayarlar/kullanıcı arayüzü” seçeneklerinden “serbest kayan pencere” tercihini kullanabilirsiniz.
Resim 29 : Ara ve Çalıştır – Kullanıcı Arayüzü
Pencere Davranışları
Resim 30 : Örnek Pencere Görüntüsü
41
Pardus İşletim Sistemi
1 Başlık çubuğu 5 Ortamlar
2 Araç Çubuğu 6 Bilgi
3 Konum 7 Yakınlaştır
4 Klasörler 8 Uçbirim
Dosya Yöneticisini (Dolphin) Yapılandır ve Kontrol et
Pencerelerinizi kenar ya da köşelerinden
fare imleci çift yönlü ok şeklini aldığında
sürükleyerek boyutlandırabilir, başlık çubuğundan sürükleyerek istediğiniz konuma taşıyabilirsiniz. Yine pencere konum,
bilgi gibi panellerin konumlarını fare ile
sürükleyerek değiştirebilirsiniz.
“Dosya Yöneticisini (Dolphin) Yapılandır” butonuna tıkladığınızda yandaki
seçenekleri içeren bir menü ekrana gelecektir. Bu menü seçeneklerine pencere
ögelerini anlatırken değineceğiz.
Başlık Çubuğu
• Pencere konumunu, başlık çubuğundan sürükleme yapılarak değiştirilebilirsiniz.
• Başlık çubuğuna çift tıklayarak pencerenin ekranı kaplamasını sağlayabilirsiniz.
• Bir pencerenin tüm masaüstlerinde görüntülenmesi için başlık çubuğundaki
butonu kullanabilirsiniz.
• Bir pencerenin başlık çubuğunda sağ tuşa basarak o pencereyi diğer masaüstleri
ya da etkinliklerde görüntüleyebilirsiniz.
42
Pardus İşletim Sistemi
• Pencereleri gruplandırdığınızda başlık çubuğunuzda sekmeler oluşacaktır. Farenizin sağ tuşuna basarak bir pencereyi gruptan kaldırabilir ya da farklı bir gruba
taşıyabilirsiniz. Aynı işlemi farenizin orta tuşuna (tekerlek) basılı tutarak başlık çubuğundan sürüklemek suretiyle gerçekleştirebilirsiniz. Farenizin orta tuşunu çevirdiğinizde ise sekmeler halindeki pencereler arasında geçiş yapılacaktır.
• Farenizin tuşlarına göre pencere davranışlarını “Sistem Ayarları / Pencere Davranışı” penceresindeki “Pencere Davranışı / Başlık Çubuğu Eylemleri” sekmesi
ile değiştirebilirsiniz.
Resim 31 : Başlık Çubuğu Eylemleri
• Alt tuşu basılı iken fare tuşları ile pencere herhangi bir noktasından sürüklendiğinde;
Alt + Sol tuş Pencereyi taşı.
Alt + Orta tuş Pencere sırasını değiştir (öne getir)
Alt + Sol tuş Pencereyi boyutlandır.
• Başlık Çubuğu görüntüsünü “Sistem Ayarları/Çalışma Alanı Görünümü” penceresindeki “Pencere Dekorasyonları” sekmesi ile değiştirebilirsiniz.
43
Pardus İşletim Sistemi
Resim 32 : Pencere Dekorasyonları
Araç Çubuğu
Resim 33 : Araç Çubuğu
Araç çubuğunda görüntülenmesini istediğiniz butonları araç çubuğu üzerinde farenizin sağ tuşuna basarak ekrana getirdiğiniz menüden “Araç Çubuklarını Yapılandır” seçeneği ile belirleyebilirsiniz.
44
Pardus İşletim Sistemi
Resim 34 : Araç Çubukları Yapılandır
“Mevcut eylemler” listesinden seçili butonu sağ ok butonu ile “Mevcut işlemler” listesine aktararak araç çubuğunda görüntüleyebilirsiniz. Araç çubuğunda kaldırmak
istediğiniz butonlar için sağ ok butonunu kullanabilir, yukarı/aşağı butonları ile sıralamayı belirleyebilirsiniz.
“Simgeyi Değiştir” ile buton resmini, “Metni Değiştir” ile buton açıklamasını özelleştirebilirsiniz.
Araç çubuğu üzerinde sağ tuşa basarak simge boyutlarını değiştirebilir, simge işlevlerinin aşağıdaki gibi metin olarak yazılmasını sağlayabilirsiniz.
Görünüm kipi butonları ile simgelerin görünüm şeklini belirleyebilirsiniz. Detaylı
görünüm kipinde dosyalarınızın isimleri ile birlikte değiştirilme/oluşturulma tarihi,
boyut gibi bilgilerini görüntüleyebilirsiniz.
45
Pardus İşletim Sistemi
Resim 35 : Ayrıntılı Görünüm Kipi
Ayrıntılı görünüm kipinde pencere içeriğini dosya listesi başlıklarına tıklayarak o alana göre artan ya da azalan şekilde sıralayabilirsiniz. Dosyalarınız hangi alana göre
sıralı ise o alan ismi üzerinde yukarı/aşağı ok simgesi görüntülenir.
Pencere içeriği görünüm kipini ve detaylı görünüm ayarlarını “Yapılandır” butonu
listesindeki “Görünüm Özelliklerini Ayarla” seçeneği ile belirleyebilirsiniz.
Resim 36 : Görünüm Özellikleri
İzinler, sahip, grup, tip ve yol gibi dosya bilgilerini “Ek bilgiler” seçeneği ile görüntüleyebilirsiniz.
“Bul” butonu ile dosya arama çubuğunu görüntüleyebilirsiniz.
“Ön izleme” butonu klasördeki resim simgelerini resim dosyasının içeriğini küçültülmüş resim olarak görüntüler. Bu, aradığınız bir dosya için dosya isimlerini okumaktan
ya da resimleri açıp kapatmaktan sizi kurtaracaktır.
46
Pardus İşletim Sistemi
Resim 37 : Önizleme Örneği
“Böl” butonu ile pencerelerinizi ikiye bölerek farklı klasör içeriklerini aynı pencerede
görüntüleyebilirsiniz (Resim ).
Pencere Panelleri
Pencere panellerini yanda görüldüğü gibi kısayol
tuşlarıyla ya da “Yapılandır” menüsü ile görüntüleyebilirsiniz.
Konumlar
Depolama sürücüleriniz ve ev klasörü, ağ, çöp kutusu
gibi ortamların listesini görüntüler.
Klasörler
Klasörlerinizi ağaç yapısı şeklinde görebildiğiniz listedir. Bu listeyi kullanarak klasörleriniz üzerinde daha
rahat hareket edebilir, kopyalama , taşıma gibi işlemlerinizi sürükleme yaparak daha hızlı gerçekleştirebilirsiniz. Bir klasör isminin önünde ok işareti bulunuyorsa,
bu o klasörün alt klasörü olduğu anlamına gelir. Bu ok
üzerine tıklayarak alt klasörleri açıp kapatabilirsiniz.
Gizli klasörlerin de bu listede yer alması için bu panel
üzerinde farenizin sağ tuşunu kullanabilirsiniz.
47
Pardus İşletim Sistemi
Bilgi
Aktif klasörün ya da seçili nesnenin tip, boyut, tarih gibi bilgilerini görüntüler.
Fare imlecini bir nesne üzerine getirdiğinizde de bu bilgileri aşağıdaki gibi görebilirsiniz.
Konum Araç Çubuğu
Pencerenizde bulunduğunuz konumu ve yolunu gösteren kısımdır.
Resim 38 : Konum Çubuğu
Bulunduğunuz konumun yolu (adresi) üzerinde bir klasöre tıklayarak o klasörü görüntüleyebilir, klasör isminin sağındaki ok butonuna tıklayarak o klasörün altındaki
farklı bir klasöre geçiş yapabilirsiniz.
“Yapılandır” listesindeki “Konum Çubuğu/Düzenlenebilir Konum“ seçeneği ile
üstteki sağ pencerede görüldüğü gibi konumu elle yazarak bir klasör içeriğini görüntüleyebilirsiniz. Konum belirterek bir klasörü görüntülemek için F6 tuşunu kullanabilirsiniz.
48
Pardus İşletim Sistemi
Pencere Araçları
Uç birim
F4 kısayol tuşu ile pencerenizin altında komutları uygulayabileceğiniz uçbirim ekranını açabilirsiniz. Uçbirim (Konsole) ile ilgili olarak “Uçbirim Komutları” bölümünü
inceleyebilirsiniz.
Filtreleme Araç Çubuğu
Resim 39 : Filtreleme Araç Çubuğu Örneği
Üstte iki farklı filtreleme örneği görmektesiniz. Filtreleme araç çubuğuna aradığınız
dosya ismini yazmaya başladığınızda girdiğiniz karakterler ile başlayan dosyalar otomatik filtrelenecektir. Sağdaki filtreleme işleminde ise joker karakterlerin (?, *) kullanımını görmektesiniz.
Örnek joker kullanımları:
a* “a” ile başlayan dosya ve klasörler.
??e* Üçüncü harfi “e” olan dosya ve klasörler.
*.png “png” uzantısına sahip dosyalar.
r*.png “r” ile başlayan “png” uzantısına sahip dosyalar.
??? 3 harfli dosya ve klasörler.
49
Pardus İşletim Sistemi
Pardus Sistem Ayarları (KDE)
Genel Görünüm ve Davranış
Dosya İlişkileri
Hesap Detayları
Kişisel Bilgi
Kısayollar ve Hareketler
Uygulama Görünümü
Uygulama ve Sistem Bildirimleri
Yerel
Yazıcılar
Ağ ve Bağlanabilirlik
Ağ Ayarları
Bluetooth
Paylaşım
SSL Tercihleri
Donanım ve Çoklu Ortam
Aygıt Eylemleri
Bilgi Kaynakları
Dijital Kamera
Girdi Aygıtları
Görüntü ve Ekran
Güç Yönetimi
Çıkarılabilir Aygıtlar
Çoklu Ortam
Sistem Yönetimi
Başlatma ve Kapatma
Giriş Ekranı
Tarih ve Saat
Yazı Tipi Yönetimi
Yetkiler
50
Pardus İşletim Sistemi
Pardus Sistem Ayarları (KDE)
Resim 40 : Sistem Ayarları Giriş
“Sistem Ayarları” görsel ve fonksiyonel ayarları yapılandırabileceğimiz denetim ve
ayar merkezi arayüzüdür. Windows işletim sistemindeki Denetim Masası’nın Pardus’taki halidir diyebiliriz. Sistem Ayarlarının genel görüntüsü yukarıdaki gibidir (Resim 40).
Pardus’a giriş yaparken “Çalışma Alanı Görünümü ve Davranışı” konularına değinmiştik. Şimdi diğer sistem ayarlarına göz atabiliriz.
51
Pardus İşletim Sistemi
Genel Görünüm ve Davranış
Dosya İlişkileri
Resim 41 : Dosya İlişkileri
Genel Görünüm ve davranışlar altında inceleyeceğimiz ilk bölüm olan Dosya İlişkileri’nde varolan dosyaların varsayılan uygulama ayarları değiştirilebilir.
Dosya ilişkileri bölümü dosyaların üzerine sağ tıklandığı zaman “birlikte aç” ile gelen
varsayılan uygulama türleri ve sıralamalarını içerir.
Resim41’de sol tarafta görüldüğü gibi uzantısı mp4 olan dosyalar seçilmiştir ve bu
uzantıdaki dosyalar için varsayılan uygulamalar 1 Nolu bölümde mevcuttur. 2 nolu
bölümdeki “Ekle” butonu ile uygulama tercihlerine başka bir uygulama eklenebilir.
Bu bölümde varsayılan uygulamaların sıralaması da değiştirebilir. Böylece mp4 uzantılı bir dosyayı çalıştırdığınız zaman hangi uygulama ile açılacağını seçebiliriz. 3 nolu
alanda bu uzantıdaki dosyalar için kullanılacak simge görüntüsü seçilebilir. 5 nolu
bölümdeki “Ekle” butonu ile de desteklenen dosya türlerine ekleme yapılabilir. 4 nolu
bölümde ise sisteme yeni bir dosya tipi eklenebilir.
52
Pardus İşletim Sistemi
Hesap Detayları
Bu bölümde kullanıcı bilgileri, şifre ve yollar yapılandırılabilir. Ayrıca “Sosyal Masaüstü” sağlayıcıları yapılandırılabilir.
Resim 42 : Parola ve Kullanıcı Hesabı
“Parola ve Kullanıcı Hesabı” bölümünde kullanıcı şifresi, hesaba ilişkin resim değiştirilebilir. Ayrıca kullanıcı bilgileri düzenlenebilir ve oturum açma ekranında şifre giriş
alanı için davranış biçimi değiştirilebilir.
Parola giriş ekranlarında yazılan parola için her harf için bir nokta gösterilmesi, her
harf için üç nokta gösterilmesi ya da satıra yazılan parolalar için hiçbir veri gösterilmemesi gibi seçenekler mevcuttur. (Resim 42)
53
Pardus İşletim Sistemi
Resim 43 : Yollar
İkinci seçenek olan “Yollar” bölümünde uygulamalar için varsayılan klasörlerin yolları
yapılandırılabilir. Örneğin; Müzik klasörü için bir değer ayarlarsanız Amarok ilk açıldığında müzik koleksiyonunu saklamak için bu klasörü kullanmak isteyip istemediğinizi soracaktır (Resim 43).
Resim 44 : KDE Cüzdan Yönetimi
KDE Cüzdanı sekmesinde KwalletManager uygulamasının ayarlarına ulaşılabilir.
Kwallet uygulaması ile parolaları yönetebilir ve bu parolaların hangi uygulamalar tarafından kullanılacağı ayarlanabilir (Resim 44).
54
Pardus İşletim Sistemi
Resim 45 : Sosyal Masaüstü
Sosyal masaüstü; kullanıcılara masaüstünde çalışan programcıklar üzerinden mesajlaşma, arkadaş bulma, sosyal bir ağ kurma gibi etkinlikler için imkan sağlamaktadır.
Opendesktop.org adresinden üyelik oluşturarak bu özellikler kullanılabilir. Kayıt sekmesi ile üyelik oluşturulabilir.
Resim 46 : Web Kısayolları
Web kısayolları, web arama motorları için hızlı kullanım sağlamaktadır. Örneğin; “altavista:pardus” ya da “av:pardus” yazarak Konqueror tarayıcısının AltaVista üzerinde
“pardus” kelimesini araması sağlanabilir. Eğer kısayolu değiştirilmediyse Alt+F2 ile de
aynı web yolu komut çalıştırma ekranında da kullanılabilir.
55
Pardus İşletim Sistemi
Kişisel Bilgi
Resim 47 : Kişisel Bilgi
Bu bölümden sisteme adres defteri ve takvim eklenebilir. Sağ tarafta bulunan ekle
butonu ile bir dosyadan, klasörden veya farklı kaynaklardan adres defterleri ve kişiler
eklenebilir.
Daha önce kullanılan işletim sisteminden ya da mail programından kopyalanacak adres defterleri sisteme bu bölümden tanıtılabilir.
Kısayollar ve Hareketler
Bu bölümde üç ayrı başlık halinde klavye kısa yolları ayarlamaları yapılabilir. Özel,
Standart klavye ve Genel klavye kısayolları bölümleriyle tanımlı kısayolların ayarları
değiştirilebilir. Bu üç başlık altında sistemdeki bütün kısayollara ulaşılabilir, değiştirilebilir ya da yenileri eklenebilir.
Resim 48 : Özel Kısayollar
56
Pardus İşletim Sistemi
“Özel Kısayollar” bölümünde spesifik olarak tanımlanmış kısayollar “Eylem” sekmesi
altından değiştirilebilir.
Resim 49 : Standart Klavye Kısayolları
“Standart Klavye Kısayolları” altında sistemde standart olarak tanımlı kısayollara ulaşılabilir, değiştirilebilir.
Resim 50 : Genel Klavye Kısayolları
Ayrıca içeriye şema aktar özelliği ile kısayollar dosyadan tanımlanabilir, dışarıya şema
aktar ile de kısayolların belge dökümleri alınabilir (Resim 50).
57
Pardus İşletim Sistemi
Uygulama Görünümü
Resim 51 : Uygulama Görünümü – Biçim 1
Bu bölümde sistemin genel görüntü ayarları yapılabilir. Pencerelerin kenarlık ve gövde ayarları, yazı tipleri, renkler, simge setleri gibi birçok görsel ayar buradan kişiselleştirilebilir. Anlık mesajlaşma programlarında kullanılan duygu simgelerinin ayarları
da buradan yapılır. Biçim bölümünde sistem görünümü ile ilgili ayarlar yapılabilir. Uygulamalar sekmesinde pencere görünümü ile ilgili ayarlar yapılabilir. Parçacık Biçimi
menüsünden temalar seçilebilir. Her temanın kendine özgü ayarları da menünün sol
tarafında bulunan Yapılandır butonu ile ayarlanabilir.
Uygula demediğiniz sürece tema etkinleşmeyecektir. Alt kısımdaki önizleme bölümünde seçilen tema etkinleştirilmeden önce görünüme bakılabilir.
Resim 52 : Uygulama Görünümü – Biçim 2
58
Pardus İşletim Sistemi
Resim 53 : Uygulama Görünümü – Renkler
“İnce Ayarlar” sekmesinde görsel efektlerin sisteme yaratacağı yükü dengelemeye
yarayan ayarlar ve pencerelerdeki araç çubuklarının düğme yapısı belirlenebilir. Grafiksel efektler menüsü ile sahip olunan ekran çözünürlüğü ve işlemci gücüne bağlı
olarak, sistemin grafik efektlerinin en verimli düzeyde çalışması ayarlanabilir. Sistem
görsel efektlerin etkinliği (çözünürlüğünü, akıcılığını, görülebilirliğini...) bu seçime
göre ayarlayacaktır. Ayrıca araç çubuklarındaki düğmelerin simge ve metin ayarları
bu bölümde yapılır.
Renkler bölümü ile sistemdeki bileşenlerin renkleri ayarlanabilir. Şema sekmesinde
öntanımlı ayarları yapılmış renk temalarınından seçim yapılabilir, sağ tarafta bulunan “Yeni Şemalar Yükle” ile hazır renk şemaları indirilebilir. Seçenekler sekmesi ile
gölgeleme ve karşıtlık ayarları yapılabilir, renkler sekmesi ile pencere arka planı, seçim rengi, düğme arkaplanı gibi seçeneklerle şemalar kişiselleştirilebilir. Alt kısımdaki
önizleme ile tercihler kaydedilmeden önce tercihler görülebilir.
59
Pardus İşletim Sistemi
Resim 54 : Uygulama Görünümü – Simgeler
Simgeler bölümünde sistemdeki simgelerin görünümleri değiştirilebilir. Kullanmak
istenilen simge temaları seçilip “Uygula” diyerek kullanılabilir. Yeni “Temalar Al”
diyerek sisteme yeni temalar eklenebilir, İnternet’ten indirilen simge setleri “Tema
Dosyası Kur” seçeneği ile sisteme eklenebilir. Gelişmiş sekmesi ile simge kullanımı
ayarları yapılandırılabilir.
Resim 55 : Uygulama Görünümü – Yazı Tipi
60
Pardus İşletim Sistemi
Yazı tipleri bölümü ile farklı alanlardaki yazı tipleri seçenekleri ve boyutları ayarlanabilir, ayrıca sistemdeki tüm yazı tipleri de ayarlanabilir.
Son olarak Duygu Simgeleri bölümü ile anlık mesajlaşma uygulamalarında kullanılan
duygu simgeleri temalarını değiştirme ve yeni temalar alma işlemleri yapılabilir.
Uygulama ve Sistem Bildirimleri
Bu bölümde sistemin kullanılan uygulamaları için hangi durumlarda hangi uyarıları
vereceği bilgileri ayarlanır.
Resim 56 : Uygulama ve Sistem Bildirimleri
“Uygulamalar” sekmesinde “Olay Kaynağı Menüsü” ile bildirimleri belirlenecek
olan uygulama seçildikten sonra, alt kısımda listelenen olaylardan biri seçilerek, gerçekleşecek olan bildirim şekli değiştirilebilir. Bu bildirimler arasında ileti gösterilmesinin yanında bir ses çalma da istenebilir.
Sistem Zili bölümünde sistem uyarıları yerine sistem zili ayarlanabilir. Başlatma Simgesi bölümünde de uygulama başlatıcı için meşgul imleç ve görev çubuğu bildirimleri ayarları yapılabilir.
61
Pardus İşletim Sistemi
Yerel
Resim 57 : Yerel Ayarlar
Sistem ayarlarındaki bu bölüm sistemin ülke, bölge, dil ve yazım denetleyicisi ayarlarının yapıldığı bölümdür. Sekmeler ile ülke, dil, sayı biçimleri, para birimleri, takvim
ayarları, tarih ve saat ayarları yapılabildiği gibi “Diğer” sekmesinden de sayfa boyutu
ve ölçü birimleri ayarları yapılabilmektedir. Yazım Denetleyici bölümünden otomatik
yazım denetiminin öntanımlı olarak aktif olması, hangi tür kelimelerin atlanacağı gibi
ayarlar yapılabilmektedir.
Resim 58 : Diller
62
Pardus İşletim Sistemi
Kullanıcıların en çok yaşadığı sıkıntılardan biri olan sistem dilinin bazı yerlerde Türkçe
olmaması durumu; Resim 58 üzerinde görülen Sistem Ayarları içindeki Yerel başlığından “Diller” sekmesinden “Tercih Edilen Dil” olarak “Türkçe” seçilmemiş olmasından
kaynaklanmaktadır. Bu ayarın yapılması sistemin dili ile ilgili sorunları ortadan kaldıracaktır.
Donanım ve Çoklu Ortam
Aygıt Eylemleri
Resim 59 : Aygıt Eylemleri
Aygıt Eylemleri bölümünde bilgisayara bir aygıt takıldığında kullanabilecek uygulama ve eylemlerin listelenmesi ve yeni uygulama ve eylem eklenmesi gibi ayarlar
yapılabilir. Örneğin Resim59; bilgisayara bir kamera bağlandığında “Gwenview ile Fotoğrafları İndir”, “Fotoğrafları digiKam ile İndir”, “Dosya Yönetici ile Aç” gibi uygulama
ve eylemler listelenecektir.
63
Pardus İşletim Sistemi
Bilgi Kaynakları
Resim 60 : Bilgi Kaynakları
“Bilgi Kaynakları” bölümünde bilgisayarın ağ bağlantıları için kullandığı ağ yönetim
aracının seçilmesi sağlanır. Örneğin; sistemdeki varsayılan Network Manager yerine Wicd gibi başka bir ağ yönetim uygulaması kullanılmak isteniyorsa tercih edilen
program varsayılan olarak seçilir.
Dijital Kamera
Resim 61 : Dijital Kamera
Bu bölümde sisteme yeni dijital kamera eklenebilir, daha önceden tanıtılmış kameraların yapılandırılması, denenmesi ve silinmesi gibi işlemler yapılabilir.
64
Pardus İşletim Sistemi
Resim 62 : Yeni Kamera Ekleme
61. resimde gösterilen “Ekle” tuşu ile sisteme yeni bir kamera eklenebilir. Ekle tuşuna
bastıktan sonra yukarıda ki ekran gelecektir, bu listeden yeni bir kamera seçilip, bağlanma ayarları seçildikten sonra port ayarları yapılarak kamera ekleme işlemi yapılır.
Yeni kamera ekleme dışında bu bölümde, sisteme bağlı kameralar denenebilir, seçili
kameraların yapılandırılması ile ilgili işlemler yapılabilir. Yapılandırma penceresi içindeki ögeler, kamera modellerine göre değişiklik gösterecektir.
Girdi Aygıtları
Resim 63 : Klavye – Donanım
65
Pardus İşletim Sistemi
Girdi Aygıtları bölümünde bilgisayara bağlı bulunan klavye, fare, joystick gibi aygıtların tanıtılması ve yapılandırma ayarları yapılabilir.
Girdi Aygıtlarında ilk bölüm olan klavyede bilgisayara bağlı bulunan klavyenin donanım ve düzen ayarları yapılabilir. 63. Resimde donanım sekmesinde klavyenin modeli, bilgisayar açılırken NumLock durumu gibi donanımsal ayarlar yapılabilir.

Resim 64 : Klavye – Düzenler
Düzenler sekmesinde ise klavyenin düzen ayarlarının yanı sıra yeni klavye ekleme
işlemleri yapılabilmektedir. (Resim 64)
Sistem üzerinde F klavye kullanmak için bu bölümden yeni bir klavye eklenerek F
klavye seçilir. Klavyeler içinden Q klavyeyi silmeniz durumunda da sistem sadece F
klavye göreceği için uygulamalarda klavye değişimini engellemiş olursunuz.
Sistem çekmecesindeki klavye düzeni simgesine tıklayarak klavye düzenleri arasında
hızlıca geçiş yapabilirsiniz.
66
Pardus İşletim Sistemi
Resim 65 : Fare Ayarları
Fare bölümünde Genel sekmesinde (Resim 65) sistemdeki farenin düğme yönü, tıklama sayısına bağlı olarak uygulanan eylem ayarları yapılabilir. İnternet’te gezinti yaparken olduğu gibi, dosyaları ve klasörleri açmak için tek tık ile kullanma ayarları da
bu sekme altından yapılır.
Resim 66 : Fare Ayarları
67
Pardus İşletim Sistemi
Gelişmiş sekmesinden ise fareyle ilgili tıklama aralığı, teker kaydırması gibi ayarlar
yapılabilir (Resim 66). Son olarak Fare Hareketi sekmesi ile fareyi numerik klavye kullanarak hareket ettirme seçenekleri ve ayarları yapılabilir.
Dizüstü bilgisayar kullanıyorsanız ve Touchpad ayarlarını yapmak istiyorsanız, Synaptic Paket Yöneticisi üzerinden kde-config-touchpad eklentisini kurabilir, Touchpad’iniz için tıklama ya da sayfa kaydırma gibi ayarlarınızı yapabilirsiniz.
Girdi Aygıtları içinde bulunan Oyun Çubuğu bölümü ile bilgisayara bağlı bulunan
oyun çubuklarının sisteme tanıtılması ve yapılandırılması gibi işlemler yapılmaktadır.
Grafik Tablet bölümünde ise bilgisayarınıza bağlayacağınız grafik tabletin sisteme tanıtılması ve el yazısını tanıma ayarları yapılmaktadır.
Görüntü ve Ekran
Görüntü ve ekran bölümünde monitör, ekran çözünürlüğü, ekran koruyucu gibi ayarlar yapılabilmektedir.
Resim 67 : Konum ve Boyut
Konum ve Boyut bölümünde ekran çözünürlüğü ayarları yapılabildiği gibi bir kaç
farklı monitör bağlı olması durumunda monitörlerin bağlantı noktaları ve birincil
monitör ayarları yapılabilmektedir.
Ekran kartınız sisteme doğru bir şekilde tanıtılmış ise ekran çözünürlüğü ayarlarını
Konum ve Boyut üzerinden sorunsuz (ekran kartınızın desteklediği kadar) bir şekilde
yapabilirsiniz.
68
Pardus İşletim Sistemi
Resim 68 : Ekran Koruyucu
Ekran Koruyucu bölümünde listelenen ekran koruyucular ayarlanabilir. Ayrıca ekran
koruyucudan çıkıldığında parola sorulması ya da ekran koruyucu çalıştığı esnada
KDE’nin programcıklarının çalışıp çalışmayacağı gibi ayarlar da yapılabilmektedir.
Çoklu monitör bölümünde ise bilgisayarımıza bağlı birden çok monitör olması durumunda; hangi monitörün hangi yönde kullanılacağı gibi (1. monitör sağda vb..) ayarlar yapılabilmektedir.
Güç Yönetimi
Bu bölüm üç başlık altında güç ve enerji tasarrufu ayarlamaları yapmak içindir.
Resim 69 : Enerji Tasarrufu Ayarları
69
Pardus İşletim Sistemi
İlk başlık altında enerji tasarrufu ayarları yapılabilir. Örneğin ekran parlaklığını ayarlama, bilgisayar beklemedeyken kaç dakika sonra ekranın karartılacağı, ekranın
kapatılması veya oturumun askıya alınması için bilgisayarın kaç dakika beklemede
kalacağı, dizüstü bilgisayar kullanılıyorsa ekranın kapatılması ya da güç düğmesine
basılması durumunda sistemin uygulayacağı eylemler gibi ayarlar bu başlık altından
yapılmaktadır. (Resim 69)
Resim 70 : Etkinlik Ayarları
Bu başlık altında KDE Plasma’nın kullandığı her etkinlik için ayrı ayrı ve ayrıntılı enerji
tasarrufu ayarlamaları yapılabilmektedir. Bu etkinlikler için özel ayarlama kullanmama seçilebileceği gibi (bu durumda Enerji Tasarrufu Ayarları altında yaptığımız ayarlar tüm etkinlikler için geçerli olacaktır) seçili etkinlik için enerji tasarrufunda tanımlanan ayarları kullanabilir (her zaman adaptöre bağlı olunan durumdaki ayarları kullan
gibi) bu etkinlikler için özel davranış tanımlayabiliriz. Etkinliklerle ilgili daha ayrıntılı
bilgiye “Çalışma Alanı Ayarları” konusundan ulaşabilirsiniz.
Resim 71 : Gelişmiş Güç Yönetimi
70
Pardus İşletim Sistemi
Gelişmiş Güç Yönetimi başlığı altında pil seviyelerinin ayarlanması ve pil seviyelerine
göre sistemin uygulayacağı eylemler ve askıya alma, bekleme konumundan çıkıldığında sistemin uygulayacağı eylemlerin ayarları yapılır.
Çıkarılabilir Aygıtlar
Bu başlık altında çıkarılabilir depo ortamlarının sisteme bağlanması durumunda otomatik olarak gerçekleştirilecek eylemler ayarlanır.

Resim 72 : Çıkarılabilir Aygıtlar
Çıkarılabilir aygıtlar için genel otomatik bağlanma ayarları ve aygıta özel ayarlar alt
kısımdan yapılabilir. (Resim 72)
Çoklu Ortam
Bu bölümde sistem ve ses kartının ayarları yapılır. Phonon başlığı altında “Aygıt Tercihi” sekmesinde müzik, bildirimler, videolar gibi eylemler için kullanılacak sistem
sesleri ve ses kartının öncelik sırası belirlenebilir (Resim 73). Böylece her eylem için
bilgisayarın hangi ses çıkışını kullanacağı belirlenir. “Ses Donanım Ayarları” sekmesinde ses kartı için aygıt yapılandırması, hoparlör ayarları yapılır. Ses CD’leri başlığı altında ise bilgisayara taktığımız ses CD’leri için uygulanacak eylemler ve tanımlayacak
olan aygıt ayarları yapılmaktadır.
71
Pardus İşletim Sistemi
Resim 73 : Çoklu Ortam
Yazıcılar
Pardus kurulum esnasında birçok yazıcının sürücülerini otomatik olarak yüklediği
için yazıcı bilgisayara bağladığı zaman tanıyacaktır. Şimdi yazıcılar sisteme nasıl tanıtılır inceleyelim.
Bilgisayara bir yazıcıyı bağlandığında otomatik olarak tanıdıysa aşağıdaki ekran çıkacaktır (Resim 74). Yeni bir yazıcı eklemek için sol üst köşedeki “Ekle” tuşu ile devam
edilmelidir.
Resim 74: Tanımlı Yazıcılar
Tanımlı yazıcının üzerinde sağ tıklayarak “Özellikler”den kağıt boyutu gibi seçeneklere ulaşılabilir (Resim 75).
72
Pardus İşletim Sistemi
Resim 75 : Yazıcı Özellikleri
Özellikler altında “Ayarlar” (Resim 76) içerisinden sınama sayfası yazdırılabilir. Yazıcıdan sınama sayfası başarıyla alınabilmişse yazıcının sisteme tanıtımı yapılmış demektir.
Resim 76 : Yazıcılar – Ayarlar
“Yazıcı Seçenekleri” altından kağıt boyutu, renkli çıktı ya da siyah-beyaz çıktı ya da
yazdırma kalitesi gibi seçenekler ayarlanabilir (Resim 78).
Resim 77 : Yazıcı Seçenekleri
73
Pardus İşletim Sistemi
“İş Seçenekleri” bölümünden çıktı kopya sayısı, sayfa sığdırma seçenekleri, sayfa
boşluk yapısı gibi ayarlamalar yapılabilir.
Resim 78 : Yazıcı Tanıtma
Sistemde tanımlı bir yazıcı yoksa Resim 78 ekranındaki “Ekle” butonu ile yazıcı ekleme
ayarlarına girilir.
Resim 79 : Yazıcı Listesi
Açılan yazıcı listesinde (Resim 79) Windows ağı üzerinde tanıtılmış yazıcıları, Pardus
yüklü makineye bağlı yazıcıları veya ağ yazıcıları görülebilir. Kullanılacak yazıcı seçildikten sonra “İleri” butonu ile ilerlendiğinde yazıcı sisteme tanıtılacaktır.
CUPS ile Yazıcı Yönetimi
CUPS (The Common Unix Printing System) Genel Unix Yazdırma Sistemi’dir. GNU Genel Kamu lisansı ile dağıtılmaktadır. Sisteminizde yüklü olup olmadığını adres çubuğuna “localhost:631” yazarak kontrol edebilirsiniz. Şayet yüklü değilse resmi internet
74
Pardus İşletim Sistemi
sitesinden “http://www.cups.org/” ve paket yöneticilerinden (Yazılım Merkezi, Synaptic Paket Yöneticisi) temin edebilirsiniz.
Cups aşağıdaki ekran ile karşılar.
“Administration” sekmesinden yazıcı ekleyebilir, yazıcı arayabilir ve varolan yazıcınızı düzenleyebilirsiniz. “Printers” sekmesinden yüklü yazıcılarınızı görebilirsiniz.
Cups dosyalarını “/etc/cups” altında bulabilirsiniz. Herhangi bir nedenden dolayı
cups erişim sağlayamıyorsanız komut satırına;
# /etc/rc2.d/S23cups stop
ve
# /etc/rc2.d/S23cups start
komutları sistemi durdurup yeniden başlatabilirsiniz.
Sistem Yönetimi
Başlatma ve Kapatma
Bu bölümde sistemin oturum başlatma ve kapatma ayarları yapılmaktadır.
Resim 80 : Otomatik Başlat
75
Pardus İşletim Sistemi
Bu bölüm altındaki ilk başlık altında “Otomatik Başlat” bulunmaktadır. Burada sistemin oturumu açarken otomatik başlatacağı uygulamalar bulunmaktadır. Bu uygulamalara yenileri eklenebilir ve var olan uygulamalar kaldırılabilir (Resim 80).
Bilgisayarınızda sürekli kullandığınız uygulamaları her seferinde kendiniz başlatmak
yerine oturum açılışında otomatik başlamasını bu bölümden uygulama ekleyerek
sağlayabilirsiniz. Aynı zamanda hiç kullanmadığınız uygulamaları da kaldırarak sistemin açılış zamanını kısaltabilirsiniz.
Resim 81 : Oturum Yönetimi
Resim 82 : Servis Yönetimi
76
Pardus İşletim Sistemi
“Oturum Yönetimi” başlığı altında ise oturum çıkışı yapıldığında uygulanacak eylem
seçimi, çıkış için genel ayarlar, çıkış işleminden sonra sisteme girilmesi durumunda
bir önceki oturumla ilgili bağlantı gibi ayarlar yapılır (Resim 81).
Bu başlık altında KDE servislerinin yapılandırılması yapılır. KDE başladığında başlayacak olan servisler seçilebilir, istek anında yüklenen servislerin durumları kontrol
edilebilir.
Giriş Ekranı
Bu bölümden KDE giriş ekranı (oturum açma ekranı) ayarlarına ulaşılabilir. Resim
83’de görüldüğü gibi birçok sekme altında farklı ayarlar yapılabilir.
Resim 83 : Giriş Ekranı
“Tema” sekmesi altından seçilen açılış temasına göre, “Genel” sekmesinden bu temanın yazı tipi ayarları, dili; “Pencere” sekmesinden açılan pencerelerin ayarları; “Arkaplan” sekmesinden arkaplan ayarları yapılır. “Kapat” sekmesi ile oturumu yerel ve
uzaktan olmak üzere kapatmak için kullanıcılara verilecek yetkiler, oturum kapatma
komutları, önyükleyici yöneticisi belirlenebilir.
77
Pardus İşletim Sistemi
“Kullanılabilirlik” sekmesi, Linux kullanıcılarının sıkça sorduğu otomatik giriş ayarlarının yapılmasına izin verilen alandır. Otomatik giriş ile oturum açma ekranındaki
parola sorulma işlemi, oturum açma ekranında hangi kullanıcının öntanımlı geleceği
seçimi gibi ayarlar yapılabilir. Kullanıcıların dahil oldukları gruplar bazında da parolasız giriş sağlanabilir. Böylece örneğin “sudo” grubuna dahil olan tüm kullanıcılar için
parolasız giriş etkinleştirilebilir.
Tarih ve Saat
Sistemin tarih ve saat ayarları bu bölümden yapılır. Bu bölümde “Günü ve saati otomatik olarak ata” seçeneği ile Zaman sunucusu seçildiğinde sistem İnternet üzerinden tarih ve saati otomatik olarak güncelleyecektir (Resim 84).
Resim 84 : Tarih ve Saat
“Zaman Dilimi” sekmesinde bulunan listeden de sistemin kullanıldığı ülke için zaman dilimi tercihi yapılır. Örneğin Türkiye için Avrupa/İstanbul (EEST) zaman dilimi
seçilir.
78
Pardus İşletim Sistemi
Yazı Tipi Yönetimi
Resim 85 : Yazı Tipleri
Bu bölüm altında sistemde var olan yazı tipleri listelenir, bu yazı tiplerine yeni yazı
tipleri eklenebilir ve var olanlar silinebilir, yazı tipleri gruplanabilir (Resim 85).
Yetkiler
Resim 86 : Yetkiler
79
Pardus İşletim Sistemi
“Yetkiler” bölümü altında CD-Rom ve DVD-Rom sürücülerinin yazdırma yetkileri ve
sistemde kullanılan yazdırma uygulamaların yetki ayarları yapılmaktadır. Yani bu basit kurulum sihirbazı ile yazdırma programının ihtiyaç duyduğu izinler yapılandırılır.
Ağ ve Bağlana bilirlik
Ağ Ayarları
Resim 87 : Ağ Bağlantıları
Kullanıcıların en çok sorun yaşadıkları bölüm olan ağ ayarlarında ağlarla ilgili birçok
ayara değinilecektir. Birkaç başlık altında incelenecek ağ ayarlarında ilk olarak “Ağ
Bağlantıları” ile sisteme bir ağ ekleme konusuna göz atalım.
Resim 87 üzerinde görüldüğü gibi ağ bağlantıları farklı sekmeler altındadır. “Wired”
sekmesi kablolu bağlantıları, “Wireless” kablosuz bağlantıları, “Mobile Broadband”
GSM operatörlerinin sağladığı İnternet’e mobil modemler üzerinden yapılan bağlantıları, “VPN” interneti kullanarak özel ağa bağlanmayı, “DSL” telefon hattını kullanarak genişbant erişimini ifade etmektedir.
80
Pardus İşletim Sistemi
Resim 88 : Yeni Bağlantı Ekleme – 1
Yeni bir kablosuz bağlantı eklenmek istendiğinde resim 87 üzerinde görülen “Ekle”
butonu kullanılır. Açılan Yeni Bağlantı Ekleme ekranındaki “Scan” butonu ile çevredeki bağlantılar listelenecektir (Resim 88).
Resim 89 : Yeni Bağlantı Ekleme – 2
Resim 90 : Yeni Bağlantı Ekleme – 3
81
Pardus İşletim Sistemi
Karşılaşılan liste üzerinde (Resim 89) herhangi bir bağlantının üzerine tıklayıp “Tamam” dendiğinde bağlantı ayarları sayfasına geri dönülecektir.
“Wireless Security” sekmesinden bağlantının koruma şifresi varsa girilir (Resim 90).
Resim 91: Yeni Bağlantı Ekleme – 4
Son olarak bağlantıda IP adresinin otomatik alınması isteniyorsa Method “Automatic” seçmeli veya IP adresi veya DNS sağlayıcısının elle atanması isteniyorsa resim 91
üzerinde görüldüğü gibi Method “Manual” seçilmelidir. Böylece İnternet bağlantınız
için statik ip verebilirsiniz.
Bu konu altında yeni bir kablosuz bağlantı eklenmesi anlatılmıştır. Ancak bu anlatım
genel bir anlatım olup kablolu, kablosuz ya da diğer bağlantı türlerini de kapsamaktadır.
VPN; Virtual Private Network yani Sanal Özel Ağ’ın kısaltmasıdır. VPN sayesinde ağlara uzaktan erişim sağlanır. VPN sanal bir ağ uzantısı yarattığı için ağa fiziksel olarak
bağlıymış gibi görünür. Kısacası Virtual Private Network (VPN), İnternet üzerinden
başka bir yerel ağa bağlanmamızı sağlayan bağlantı çeşididir. VPN istemcisi, TCP/IP
(tünel protokolleri) tabanlı protokolleri kullanarak, sanal bir bağlantı noktasına sanal
bir arama gerçekleştirir. VPN istemcisi, İnternet üzerinden bağlantı kurmak istediği
kaynakla sanal bir noktadan noktaya bağlantı kurar ve kaynak yada uzaktan erişime
geçmek istediği sunucu kimlik bilgilerini kontrol eder ve doğruladıktan sonra VPN
istemcisiyle uzaktan erişime geçtiği sunucuyla veri akışı gerçekleşir. Örneğin, bir web
sitesine bağlanmamız gerektiğinde, bilgisayarımız ilk olarak güvenli bir şekilde VPN’e
82
Pardus İşletim Sistemi
bağlanır. Ardından, VPN kaynaklarını kullanarak ulaşmak istediğimiz web sitesine
güvenli bir şekilde bağlanmamıza yardımcı olur. Örneğin, Almanya’daki VPN ile İnternet’e bağlanmayı denediğimizde ip adresimiz dahil tüm bağlantı özelliklerimizin
hepsi Almanya’daki network ağıyla entegre olduğunu görebiliriz.
“Vekil Sunucu” başlığı altında, öncelikle vekil sunucunun tanımını yapmalıyız. Vekil Sunucu (Proxy); İnternet’e erişim sırasında kullanılan bir ara sunucudur. Örneğin; bir ağ
sayfasına erişim sırasında doğrudan bağlantı yapmak yerine, tarayıcı vekil sunucuya
bağlanır ve hangi sayfayı istediğini söyler, vekil sunucu gerekiyorsa o sayfaya bağlanır
ve içeriği alır, daha sonra da tarayıcıya bu içeriği gönderir. Yani bilgisayar ağlarında, bir
vekil sunucu diğer sunuculardan kaynakları isteyen istemcilerin talepleri için bir aracı
olarak davranan sunucudur. Resim 92 üzerinde görüleceği gibi, Sistem Ayarları içinden
vekil sunucularla ilgili vekil sunucunun olmaması, vekil sunucuların otomatik algılanması ya da vekil sunucularla ilgili ayarları elle yapma yetkisi verilmektedir.
Resim 92 : Vekil Sunucu Ayarları
“Bağlantı Tercihleri” başlığı altında bağlantının zaman aşımı ile ilgili ayarlar yapılmaktadır. Sunucu, vekil sunucu, okunan soketlerle ilgili ayrı ayrı zaman aşımı süreleri
belirlenebilir. Bunun dışında da FTP ile ilgili genel ağ tercihleri yapılandırılabilir (Resim 93).
83
Pardus İşletim Sistemi
Resim 93 : Bağlantı Tercihleri
Bluetooth
Bilgisayarınızın Bluetooth bağdaştırıcısı ile başka bir bluetooth cihaza bağlanmak
için bu bölüm kullanılır.
Resim 94 : Bluetooth Cihazı Ekleme
İlk başlık olan “Aygıtlar” altında bilgisayara bir bluetooth aygıtı eklemek için “Aygıt
Ekle” veya “Uzak aygıt eklemek için tıklayın” butonlarına tıklanır ( Resim 94), tıklandıktan sonra, sistem yakındaki bluetooth cihazları taramaya başlayacaktır. Tarama
sonucunda listeden aygıt seçilerek “İleri” butonuna tıklanır (Resim 95). Aygıtın eklenmesi için son olarak ekranda beliren pinin bağlanılan cihazdaki pinle aynı olup
olmadığı doğrulandıktan sonra cihaz bilgisayara tanıtılmış olacaktır.
84
Pardus İşletim Sistemi
Resim 95 : Aygıt Ekleme
Bluetooth ile alınan dosyaların hangi klasöre kaydedileceği, bilgisayardaki hangi klasörlerin bluetooth ile paylaşıma açılacağı ve bu dosya aktarma işlemleri esnasında
parola sorulup sorulmayacağı gibi ayarlar ”Dosya Aktarımı”sekmesi altından yapılabilir (Resim 96).
Resim 96 : Dosya Aktarımı
Son sekme olan “Bağdaştırıcılar” altında ise bluetooth bağdaştırıcısının isim ve görünürlüğü ile ilgili ayarlar yapılmaktadır.
85
Pardus İşletim Sistemi
Paylaşım
Paylaşım bölümü altında Windows makinelerin bulunduğu ağa bağlanmak için kullanılan “Samba” uygulamasının öntanımlı ayarları yapılmaktadır. Bu bölüm altından
oluşturulacak öntanımlı kullanıcı adı ve öntanımlı parola sadece ağ taramasında kullanılacaktır.
SSL Tercihleri
SSL yani Güvenli Giriş Katmanı (Secure Sockets Layer) protokolü, İnternet üzerinden
şifrelenmiş güvenli veri iletişimi sağlamaktadır. Web tarayıcı ile Web server arasındaki
güvenliği http/https altında sağlar. KDE’de “SSL Tercihleri” bölümünde sisteme tanıtılmış olan sertifikalara ve sertifika sağlayıcılara ulaşılabilir. Aynı zamanda kullanıcıya yeni bir sertifika sağlayıcı tanımlama hakkı vermenize veya aktif olan bir sertifikayı
pasif hale getirmenize olanak sağlar (Resim 97).
Resim 97 : SSL Tercihleri
86
Pardus İşletim Sistemi
Uygulamalar Ve Tanıtımları
• Dolphin
• İnternet Uygulamaları
• LibreOffice Uygulamaları
• Sistem Uygulamaları
• Ağ Araçları
• Medya Araçları
• Grafik Uygulamaları
87
Pardus İşletim Sistemi
Uygulamalar ve Tanıtımları
Pardus işletim sisteminde Kde ve Gnome olmak üzere sık kullanılan iki farklı arayüz bulunmaktadır. Bazı uygulamalar arayüzler için özel hazırlanmıştır. Bunun yanında birçok
uygulamayı ortak olarak tüm arayüzlerde kullanabilirsiniz. Bu başlıkta Pardus işletim
sisteminde sık kullanılan uygulamaları Kde ve Gnome arayüzü için inceleyeceğiz.
Dolphin
Gelişmiş bir dosya yönetim programıdır. Bilgisayarınızdaki depolama ortamları ve
ağınızdaki diğer bilgisayarlarınıza erişiminizi sağlar.
Resim 98 : Dosya Yöneticisi (Dolphin)
1 Başlık çubuğu 5 Ortamlar
2 Araç Çubuğu 6 Bilgi
3 Konum 7 Yakınlaştır
4 Klasörler 8 Uçbirim
Dosya Yöneticisini (Dolphin) Yapılandır ve Kontrol et
88
Pardus İşletim Sistemi
Konum ve klasörler panelleri ile istediğiniz bir konum içeriğini hızlıca görüntüleyebilirsiniz. Bu paneller, özellikle de klasörlerinizi ağaç yapısı şeklinde görüntüleyen
klasörler paneli, dosya kopyalama ve taşıma işlemlerini aynı pencerede fare ile sürükleme yaparak kolay ve daha hızlı gerçekleştirmenizi sağlar.
İki farklı klasör üzerinde çalışmayı kolaylaştıran ekran bölme özelliği ile kopyalama ve
taşıma işlemlerini daha kolay gerçekleştirebilirsiniz.
Dolphin uygulamasında F3 tuşuyla ekranı bölebilir, F4 tuşu ile bulunduğunuz dosyayı terminal (uçbirim ) üzerinde açarak kod ortamında çalışmaya başlayabilirsiniz.
Birden fazla dosya/klasör üzerinde işlem yapmanız gerekiyorsa öncelikle işleme tabi
tutacağınız dosya ve klasörleri seçmeniz gerekmektedir.
89
Pardus İşletim Sistemi
Dosya Seçme Yöntemleri
Bir nesneyi (dosya/klasör) seçmek için fare ile tıklamanız yeterlidir.
Bir grup nesneyi (dosya/klasör) seçmek için aşağıdaki yöntemlerden amacınıza uygun
olanı kullanabilirsiniz.
• Farenizin sol tuşunu basılı tutarak nesneleri çerçeve içerisine almak suretiyle hızlıca seçebilirsiniz.
• Bir nesne seçili iken “Shift (Üst karakter)” tuşu ile birlikte fare ile farklı bir nesneye
tıkladığınızda arada kalan tüm nesneler seçilecektir.
• “Shift” tuşunu basılı tutarak hareket tuşlarını kullanırsanız, hareket tuşunun işlevine bağlı olarak seçim yapmış olursunuz.
Örneğin “Shift” tuşuyla beraber “aşağı ok” tuşuna bastığınızda alttaki nesneyi, işlevi
son nesneye konumlanmak olan “End” tuşunu “Shift” tuşuyla birlikte kullandığınızda
ise bulunduğunuz nesneden son nesneye kadar olan nesne grubunu seçme işlemi
yapmış olursunuz.
• Birbirinden uzak nesneleri seçmek için “Ctrl” tuşu basılı iken fare ile seçilecek nesnelere tıklayabilirsiniz.
• Uzak nesneleri seçmek için klavyeyi kullanıyorsanız “Ctrl” tuşu basılı iken hareket
tuşlarını kullanarak seçilecek nesneye geldiğinizde “Space (Boşluk)” tuşuna basabilirsiniz.
• Bir klasör içeriğinin tamamını seçmek için,
- “Dolphin’i Yapılandır” menüsünden “Tümünü Seç” komutunu kullanabilir,
- “Ctrl+A” tuşlarınına basabilirsiniz.
• Bir klasörde seçmeniz gereken nesne sayısı seçilmemesi gerekenlerden fazla ise
“Dolphin’i Yapılandır” menüsünden “Seçimi Tersine Çevir”seçeneğini kullanabilirsiniz.
• Fare ile seçim yaparken nesneler için “Shift”, ardışık olmayan nesneler için “Ctrl”
tuşunu kullanabilirsiniz.
90
Pardus İşletim Sistemi
Dosya Kopyalama
Dosya ve klasörleri kopyalamak için;
• Fare ile nesne üzerinde iken sağ tıklayıp “Kopyala” seçeneği tıklanır, taşınmak istenen yere gidilerek tekrar sağ tıklanır, bu kez “Yapıştır” seçeneğine tıklanır.
• Klavyeden “Ctrl+C” tuşlarına basıp taşımak istediğiniz yere giderek “Ctrl+V” tuşlarına birlikte basarak taşıma gerçekleştirilir.
• Nesne seçili iken “Düzen” menüsünden “Kopyala” seçeneği tıklanır, taşınmak istenen yere
gidilerek aynı menüden, bu kez “Yapıştır” seçeneğine tıklanır.
• Nesne seçili iken farenin sol tuşu ile sürüklediğinizde kopyalama seçeneklerini
açar.
• Sürükle işlemini “Ctrl” tuşuna basarak gerçekleştirdiğinizde nesne direkt olarak
kopyalanacaktır.
Dosya Taşıma
• Fare ile nesne üzerinde iken sağ tıklayıp “Kes” seçeneği tıklanır, taşınmak istenen
yere gidilerek tekrar sağ tıklanır, “Yapıştır” seçeneğine tıklanarak nesne taşınmış
olur.
• Nesne seçili iken “Düzen” menüsünden “Kes” seçeneği tıklanır, taşınmak istenen
yere gidilerek aynı menüden, bu kez “Yapıştır” seçeneğine tıklanır.
• Taşımak istediğiniz nesne seçil iken klavyeden “Ctrl+X” tuşlarına basıp taşımak istediğiniz yere giderek “Ctrl+V” tuşlarına birlikte basarak taşıma gerçekleştirilir.
Taşıma ya da kopyalama esnasında aynı isimde başka bir nesne mevcut ise aşağıdaki
gibi bir ekran ile karşılaşılır.
91
Pardus İşletim Sistemi
“Yeni Bir İsim Öner” butonuna tıklanıldığında sistem otomatik olarak “Deneme Klasörü 1” gibi benzersiz bir isim atarak kopyalama gerçekleştirir. “Tümüne Uygula”
butonuna tıklandığında yapılacak değişiklikler alt klasörlere de uygulanır. Aktif hale
gelen “Yeniden Adlandır” butonu ile belge otomatik yeni bir isim ile isimlendirilir.
“Atla” butonuna tıklandığında kopyala yapmaz. “Üzerine Yaz” butonu ile kopyalanan
nesne var olan nesne ile değiştirilir.
Belge aynı dizin içerisinde kopyalanmak istendiğinde ise daha sade bir ekran ile karşılaşılır.
92
Pardus İşletim Sistemi
Dosya/Klasör Adını Değiştirme
Ad değiştirme işlemi şu adımlar ile gerçekleştirilebilir;
• Fare ile belge üzerinde iken sağ tıklanır. “Ad değiştir” seçeneğine tıklanır ve açılan
pencereye yeni isim girilir.
• Diğer bir yöntem ise klavye kısayolu olan “F2” tuşuna basıldığında yine yeni isim
ekranı açılır. İsim girilerek yeniden adlandırma yapılır.
• Üçüncü yöntem ise “Dosya” menüsünden “Yeniden Adlandır” sekmesi tıklanarak ad değiştirme gerçekleştirilir.
Dosya Silme
Nesne silme işlemi;
• En kısa yol klavyeden “Dell” tuşuna basmaktır. Birçok kullanıcıda bu yolu tercih
eder.
• Masaüstündeki bir nesne çöp kutusuna
fare ile sürüklendiğinde silinir.
• Yine fare ile nesneye sağ tıklanarak çöp
kutusuna taşınabilir.
• Veya “Dosya” menüsünden “Çöp Kutusuna Taşı” sekmesi ile nesne silinir.
93
Pardus İşletim Sistemi
Belge Özellikleri
Belge özelliklerine erişim için;
• Fare ile nesne üzerinde sağ tıklanır. Gelen ekrandan “Özellikler” sekmesi ile nesne
özelliklerine erişim sağlanır.,
• “Dosya” menüsünden “Özellikler” sekmesi tıklanabilir.
• Nesne seçili iken “Alt + Enter” tuşlarına birlikte basıldığında nesne özellikleri sayfası açılır.
Pardus’ ta nesne gizlemek için ad değiştirme yapılırken nesne isminin baş kısmına “.”
nokta koyulması yeterlidir. Nesne gizlenecektir. Gizli nesneleri görmek için klavyeden “F8” tuşuna basmak yeterlidir. Bütün gizli nesneler listelenir. Arzu edilen nesnenin baş kısmındaki “.” nokta kaldırarak normal hale getirilebilir.
İnternet Uygulamaları
Tarayıcılar
Tarayıcılar; İnternet’te gezinti yapmak, gazete okumak, müzik dinlemek, bankacılık
işlemleri gibi tüm gereksinimlerimiz için kullandığımız uygulamalardır.
Hemen hemen tüm tarayıcılar geçmiş listesini tutma, sık ziyaret edilen internet sayfaları için “sık kullanılanlar” listesi oluşturma, sayfalar üzerinde ileri-geri gezinti yapabilme, sekmeler ile çalışabilme, farklı birçok dil desteği sunma, sayfa kaynağını görüntüleme gibi ortak özellikleri içerir.
Pardus işletim sisteminde yüklü olarak gelen Mozilla Firefox, Chromium gibi tarayıcıları rahatlıkla kullanabilirsiniz.
Mail Uygulamaları
Pardus İşletim sisteminde mail gönderme - alma gibi işlemler için kullanabileceğiniz
uygulamalar depolarda mevcuttur. Şimdi bu uygulamalar ve kullanımlarından kısaca
bahsedelim.
Thunderbird
Bu uygulamayı kullanırken dilerseniz mevcut mail adresinizi kullanabilir, dilerseniz
yeni bir adres yapılandırabilirsiniz. Mail adresinizi yapılandırdığınızda daha önce arşivlediğiniz mailler ve adres defteriniz de beraberinde gelecek ve veri kaybı yaşamanızı engelleyecektir. Ayrıca maillerinizi indirerek yedekleme imkanını da sunmaktadır.
94
Pardus İşletim Sistemi
Thunderbird uygulamasının başka bir özelliği Facebook, Twitter, Google Talk gibi uygulamalara bağlanıp listenizdeki kişilerle anlık sohbet edebilmenizdir. Araç çubuğu
üzerinde sohbet sekmesine gelerek hesabınızı yapılandırmanız gerekmektedir.
Resim 99 : Thunderbird Sohbet Ağı
Hızlı süzgeç özelliği sayesinde taramaları hızla yapabilir, istediğiniz verilere kolaylıkla
erişebilirsiniz.
Thunderbird uygulamasına sistem içerisinde synaptic paket yöneticisi, yazılım merkezi veya İnternet üzerinden ulaşabilir, kurulumunu gerçekleştirerek kullanabilirsiniz.
Uygulamaya farklı mail adreslerini yapılandırabilir, anlık sohbette birden fazla uygulama (Facebook,Google Talk vb) ile kişilerinizle iletişim kurabilirsiniz.
Icedove
Tarayıcı kullanmadan posta hesaplarınızı yönetebileceğiniz, haber gruplarını takip edebileceğiniz Mozilla Thunderbird’ün markasız bir
sürümüdür.
95
Pardus İşletim Sistemi
Kurulum
Icedove uygulamasını yüklemek için aşağıdaki yöntemlerden herhangi birisini kullanabilirsiniz.
Synaptic Paket Yöneticisi ile icedove kurulumu
Synaptic uygulamasında “icedove” paketinin üzerinde sağ tuşa basarak ya da “Paket”
menüsünden “kurulum için işaretle” seçeneği ile seçtikten sonra “uygula” butonuna
basarak kurulumu gerçekleştirebilirsiniz.
Bu durumda icedove ingilizce olarak bilgisayarınıza yüklenecektir. Icedove uygulamasını Türkçe olarak kullanmak isterseniz “icedove-l10n-tr” paketinide yüklemelisiniz.
Yazılım merkezi ile icedove kurulumu
Yazılım Merkezi penceresinde arama kutucuğuna “icedove” yazarak ekrana gelen
“Icedove Mail/News” uygulaması seçilerek “kur” butonuna basılır.
Apt komutu ile icedove kurulumu
Uçbirim (Konsole) ekranını açarak “apt” komutunu aşağıdaki şekilde kullanarak kurulumu gerçekleştirebilirsiniz.
$ sudo apt-get install icedove
Türkçe dil desteği ile yüklemek için apt komutunu aşağıdaki şekilde kullanabilirsiniz.
$ sudo apt-get install icedove-l10-tr
Icedove uygulamasını sisteminizden kaldırmak isterseniz
$ sudo apt-get remove icedove
komutunu kullanabilirsiniz.
96
Pardus İşletim Sistemi
Başlangıç ve E-posta Hesabı Ekleme
Icedove uygulamasını başlattığınızda sizden bir e-posta hesabı eklemenizi isteyecektir.

Resim 100 : E-posta Hesabı Ekleme
E-posta hesap bilgilerinizi girdikten sonra “ileri” butonu ile e-posta sunucu ayarları
denetlenir.
Resim 101 : E-posta Hesabı Ekleme – Sunucu Bilgisi
Belirlenen sunucu yapılandırması aşağıdaki gibi görüntülenecektir.
97
Pardus İşletim Sistemi
Resim 102 : E-posta Hesabı Ekleme – Erişim Protokolü Seçimi
E-posta sunucunuza bağlanma yöntemi olarak IMAP ya da POP3 tercihlerinden birini
kullanabilirsiniz.
IMAP (Internet Message Access Protocol - İnternet İleti Erişim Protokolü), yerel kullanıcıların uzaktaki bir e-posta sunucusuna erişmesini sağlayan bir uygulama katmanı
protokolüdür.
POP3 (Post Office Protokol - Postane Protokolü) ise e-posta alıcıları tarafından TCP/IP
bağlantısı üzerinden uzak sunucudan e-postaları indirmek için kullanılır. POP protokolünün günümüzde kullanılan standart versiyonu 3 tür ve bu sebeple POP3 olarak
adlandırılır.
POP ve IMAP günümüzde en çok kullanılan iki e-posta protokolüdür. Tüm güncel
e-posta alıcıları ve sunucuları iki protokolü de destekler. Ancak ücretsiz almış olduğunuz e-posta hizmetleriniz için POP desteği alamayabilirsiniz.
Bir e-posta sunucusuna POP3 ile bağlanıldığında bütün yeni mesajlar istemciye çekilir ve bağlantı kapatılır. IMAP kullanıldığında oturum açıldıktan sonra bağlantı sadece
“bir mesajın açılması” gibi istek olduğu durumlarda açık kalır.
SMTP, e-posta gönderilirken kullanılan protokoldür. Dolayısıyla e-posta sunucuları
arasındaki iletişimde de SMTP kullanılır. Alıcı e-postayı okumak istediğinde bilgisayarına indirmek için arkaplanda POP3 protokolünü kullanılır.
98
Pardus İşletim Sistemi
“Hesabı oluştur” butonu ile e-posta hesabınızı ekleme işlemini tamamlayabilirsiniz.
Eğer hesap bilgilerinizde hata var ise ekrana aşağıdaki gibi bir mesaj görüntülenecektir.
“Elle yapılandırma” butonunu kullanrak e-posta sunucu ayarlarınızı kendiniz belirleyebilirsiniz.
Resim 103 : E-posta Hesabı Ekleme – Sunucu Yapılandırma
Sunucu bilgilerinizi hizmet aldığınız kurumun İnternet sayfasından edinebilirsiniz.
POP3 iletişim protokolünü kullanıyorsanız sunucu adresleri genellikle pop.alanadı/
smtp.alanadı şeklindedir.
Türk Telekom 25 nolu portunu 15 Haziran – 25 Temmuz 2009 da kapatmış ve SMTP
hizmettini 587 nolu porttan vermeye başlamıştır.
Gelen posta sunucusu (POP3) portunu ise 995 olarak belirtmeniz gerekmektedir.
“Gelişmiş yapılandırma” butonu ile e-posta hesabınızla ilgili özelleştirmeleri gerçekleştirebilirsiniz. Bu konuyla ilgili “E-posta hesap ayarları” konusunu inceleyebilirsiniz.
99
Pardus İşletim Sistemi
Icedove Ekran Arayüzü
E-posta hesabınızı ekledikten sonra Icedove ekranı aşağıdaki gibi görüntülenecektir.
Icedove uygulamasına eklediğiniz hesaplarınızın herbiri için ayrı ayrı pencerenin solunda “Gelen”, “Giden”, “Taslak” ve “Çöp” klasörleri görüntülenir.
Resim 104 : Icedove Ekran Görüntüsü
Bir hesap adını tıkladığınızda o hesapla ilgili işlemler üstteki resim de görüldüğü gibi
listelenecektir.
E-posta Okuma
Resim 105 : Icedove – Gelen Kutusu
100
Pardus İşletim Sistemi
Icedove uygulamasını açtığınızda öntanımlı ayarlarınızı değiştirmediyseniz gelen
e-postalarınız otomatik olarak sunucudan yüklenecektir.
Icedove belirli aralıklar ile mail sunucunuzdan gelen e-postaları otomatik olarak yükler. Gelen postalarınızı elle güncellemek istiyorsanız “Postaları indir” butonunu kullanabilirsiniz.
Gelen e-postalarınız tarihe göre sıralı olarak listelenecektir. Siz sıralamanızı Konu,
Gönderen, Ek gibi liste başlıklarına tıklayarak o alana göre artan ya da azalan şekilde
değiştirebilirsiniz. Sırama tercihlerini “Görünüm” menüsünden “sıralama koşulu” seçeneği ile de belirleyebilirsiniz.
Listenizde okunmamış e-postalarınız koyu biçimde gösterilir ve toplam okunmayan
iletiniz “Gelen” klasörünün yanında ve ekranın sağ alt köşesinde görüntülenir.
Seçtiğiniz postanın içeriğini ana ekranda ya da farklı bir ekranda görüntüleyebilirsiniz. Seçili e-postanın eki var ise ekranın sağ alt köşesinde “kaydet” butonu görüntülenecektir.
Seçili e-posta üzerinde Yanıtla, İlet, Arşivle, Gereksiz, Sil butonları ile işlem gerçekleştirebilirsiniz.
Silme, arşivleme gibi işlemlerde birden fazla postayı aynı anda seçmek isterseniz
Shift ve Ctrl tuşlarını kullanabilirsiniz.
Shift tuşu basılı iken fare ile bir postaya tıkladığınızda aktif posta ile tıkladığınız posta
arasındaki tüm iletileri seçmiş olursunuz. Yani “shift” tuşunu posta listenizdeki ardışık
iletileri seçmek için kullanabilirsiniz. Aynı işlem “shift+yön tuşları(yukarı,aşağı)” ile
de gerçekleştirilebilir. Ctrl tuşu basılı iken ise fare ile tıkladığınız e-postaları seçebilirsiniz.
Gelen kutunuzdaki e-postalarınızı “Hızlı süzgeç” butonlarını kullanarak filtreleyebilirsiniz.
101
Pardus İşletim Sistemi
Arama kutucuğu ile e-postalarınız içerisinde arama gerçekleştirebilir, süz kutucuğuna girdiğiniz ifade ile de e-posta listenizi filtreleyebilirsiniz.
“Etiketler” butonu ile e-postalarınızı işaretleyerek daha kolay organize edebilirsiniz.
E-posta Gönderme
E-posta göndermek için “Dosya/Yeni/İleti” yolunu izleyebileceğiniz gibi “Posta
araç çubuğu” üzerindeki “Yeni İleti” butonunu da kullanabilirsiniz.
Resim 106 : E-posta Gönderme
E-posta alıcılarını belirleyeceğiniz 3 alan bulunur.
Kime, posta alıcılarını girdiğimiz alandır. Birden fazla alıcıyı e-posta adresleri arasına
virgül( , ) koyarak belirleyebilirsiniz.
Cc (Carbon Copy), bu alan e-postanızın ilgili kopyasını belirlediğiniz alandır. Yani A
kişisine göndermiş olduğunuz e-posta ile ilgili B kişisini bilgilendirmek istiyorsanız
bu alana girebilirsiniz.
Bcc (Blind Carbon Copy), Bu alana girilmiş olan e-posta alıcıları birbirinin adreslerini
göremezler. Çok fazla sayıda kişiye aynı anda gönderdiğiniz e-postalar için bu ala-
102
Pardus İşletim Sistemi
nı kullanmak önemlidir. Bu şekilde e-posta adresi toplayarak bu adreslerin reklam
amaçlı kullanılmasının önüne geçebilirsiniz.
Icedove uygulamasını Türkçe dil paketi ile kullanıyorsanız AltGr tuşuna bastığınızda (ki
@ sembolü için bu tuşu kullanıyoruz) varsayılan tarayıcıda destek sayfası açılacaktır.
Bu hatayı düzeltmek için “Düzenle/Tercihler/Gelişmiş” penceresindeki “Yapılandırma
düzenleyici” butonu ile “app.support.baseURL” degerini silmeniz gerekmektedir. (Resim 107- 108)
Resim 107 : Tercihler
“Yapılandırma düzenleyici“ penceresinde app.support.baseURL dizesine çit tıklayarak gelen penceredeki veriyi silmeniz yeterli olacaktır.
Resim 108 : Yapılandırma Düzenleyici
103
Pardus İşletim Sistemi
Konu, alanına gönderdiğiniz postanın içeriği ile ilgili kısa açıklama bilgisi girebilirsiniz. Girme zorunluluğu yoktur ancak gönderdiğiniz postaların önemsiz postaya
(spam) düşme ihtimaline karşılık konun belirlenmesinde fayda vardır. Ayrıca konusu
belirtilmemiş postalar alıcı tarafından yanlışlıkla silinebilir.
E-postanızın içeriğini oluştururken biçimlendirme araçları ile renk, vurgu, girinti, liste
biçimleri gibi seçenekleri kullanabilirsiniz.
“Düzenleme araç çubuğu” üzerindeki “Ek” butonu ile e-posta eki olarak dosya, html
sayfası ya da kartvizit gönderebilirsiniz.
“Seçenekler” menüsünden “Alındı onayı” seçeneği ile gönderdiğiniz e-postanın alıcı
tarafından okunup okunmadığı bilgisini isteyebilirsiniz. Böylece alıcı postayı açtığında okundu bilgisini tarafınıza gönderip göndermeme onayı ile karşılaşacak ve onay
vermesi halinde tarafınıza söz konusu e-postanın görüldü bilgisi yine e-posta olarak
gelecektir.
Resim Ekleme
E-posta içeriğine resim eklemek için “Ekle/Resim” seçeneğini kullanabilirsiniz.
Resim 109 : Resim Ekleme
İçeriğe eklenmiş bir resmin dosya eki olarak gönderimden farkını resim 106 de görebilirsiniz.
104
Pardus İşletim Sistemi
“Dosya seç” butonu ile eklemek istediğiniz resmi belirledikten sonra “Boyutlar”
sekmesi ile resim boyutunu belirleyebilir, “bağlantı” sekmesini kullanarak resme tıklandığında açılacak İnternet sayfası bağlantısını belirleyebilirsiniz.
“Görünüm” sekmesi seçenekleri ile metin-resim hizalama biçimini belirleyebilirsiniz.
Tablo Ekleme
E-posta içeriğine tablo eklemek için “Ekle/Tablo” seçeneğini kullanabilirsiniz.
Resim 110 : Tablo Ekleme
“Genişlik” alanına girdiğiniz değerin “pencere yüzdesi” ya da “piksel” tercihlerini
kullanarak tablo genişliğini ayarlayabilirsiniz.
Bağlantı Ekleme
E-posta içeriğine köprü eklemek için “Ekle/Bağlantı” seçeneğini kullanabilirsiniz.
Resim 111 : Bağlantı Ekleme
105
Pardus İşletim Sistemi
Üstte eklenmiş olan www.pardus.org.tr adresinin e-posta içeriğinde nasıl göründüğünü sayfa 152 daki resim 106 de görebilirsiniz.
Yatay Çizgi Ekleme
“Ekle/Yatay çizgi” seçeneğini ile 152. sayfadaki resimde görüldüğü gibi yatay çizgi
ekleyebilirsiniz.
Karakter Ekleme
E-posta metni içerisinde özel karakter kullanmak isterseniz “Ekle/Karakterler ve
simgeler” seçeneğini kullanabilirsiniz.
Resim 112 : Karakter ve Simge Ekleme
Süzgeç Ayarları
Yoğun e-posta trafiği yaşıyorsanız ya da hesabınızı sık kontrol edemiyorsanız “Araçlar/ileti süzgeçleri” seçeneğini kullanabilirsiniz.
Resim 113 : İleti Süçgeçleri
“Yeni” butonu ile bir süzgeç kuralı ve bu kurala göre eylem belirleyebilirsiniz.
106
Pardus İşletim Sistemi
Resim 114 : Yeni Süzgeç Kuralı Ekleme
Bu ekranda “senol” dan gelen ya da konusu “pardus” olan olan postalar başka bir
e-posta adresine iletilmiştir.
E-posta Hesabı Ayarları

Aktif hesap için;
• Görünen isim,
• E-posta adresi,
• Yanıt adresi,
• Kurum,
• İmza,
• Varsayılan e-posta gönderme hesabı
bilgilerinin düzenlendiği ekrandır.
107
Pardus İşletim Sistemi
Sunucu Ayarları
Resim 115 : Sunucu Ayarları
Sunucu bilgilerinizin düzenlendiği ekrandır. Icedove hesabınızı eklerken sunucu bilgilerinizi otomatik olarak alamıyorsa bu bilgileri elle düzenleyebilirsiniz.
• Sunucu ayarlarınızla ilgili olarak;
• Icedove başlarken yeni iletilerin kontrolü,
• Yeni iletilerin kontrol edilme zaman aralığı,
• Yeni iletilerin otomatik yüklenip yüklenmeyeceği,
• İletilerin yalnızca başlıklarının görüntülenmesi,
• İletilerin kopyasının belirtilen süre kadar sunucuda bırakılması,
• Silme işlemlerinin sunucuda da gerçekleşmesi,
• Çıkışta çöpün boşaltılması,
ayarlarını gerçekleştirebilirsiniz.
“Alındı onayı” E-posta hesabınıza POP3 ile bağlanıyorsanız ve okumuş olduğunuz bir
postaya farklı bir ortamdan (ev/iş gibi) erişme gereksiniminiz oluyorsa iletilerinizin
bir kopyasını sunucuda bırakabilirsiniz. Ancak bu durumda hesabınızın kota sınırlaması varsa sorun yaşayabilirsiniz. Sunucuda saklama süresi bu sebeple önemlidir.
108
Pardus İşletim Sistemi
Disk Alanı Ayarları
Resim 116 : Disk Alanı Ayarları
Günümüz bilgisayarlarında kapasite sıkıntısı yaşanmadığından, en azından e-posta
olarak gönderilebilecek boyuttaki bir dosya bilgisayarınızda kapasite sıkıntısına yol
açmayacaktır. Ancak tarafınıza gönderilen e-postalarda sadece son gönderilenlerin görüntülenmesi, ekli postaların görüntülenmemesi gibi bir sıkıntı varsa bu alanı
kontrol etmeniz faydalı olacaktır.
Alındı Onayı Ayarları
Resim 117 : Alındı Onayı Ayarları
Gönderdiğiniz bir e-postanın alıcılarca okunup okunmadığını gönderme ekranında
“Seçenekler/Alındı onayı” seçeneği ile belirleyebilirsiniz. Ancak her posta gönderme işleminizde bunu tekrar tekrar yapmak yerine alındı onayı ayarlarınızı özelleştirebilirsiniz.
109
Pardus İşletim Sistemi
Alındı onayının tarafınıza geri dönüşü için alıcının onayı gerekir.
Gereksiz Posta Ayarları
Resim 118 : Gereksiz e-posta Ayarları
Posta hesabınızı açtığınızda özellikle reklam amaçlı gönderilmiş postalar sizi rahatsız ediyor ve bunları silmek zaman alan can sıkıcı bir hal alıyorsa gereksiz posta denetimini aktif hale getirebilirsiniz. Gereksiz postalar önemli e-postaların da gözden
kaçmasına sebep olabileceği gibi nadir de olsa önemli bir posta gereksize düşebilir.
Giden Sunucusu Ayarları (SMTP)
E-posta alabiliyor ancak gönderemiyorsanız giden sunucusu (SMTP) ayarlarınızda sorun olabilir. SMTP ayarlarınızı “Düzenle” menüsünden “Hesap Ayarları” seçeneği
ile değiştirebilirsiniz.
Hesap ayarları penceresinde “Giden posta sunucusu” listesindeki bir hesabı “Düzenle” butonu ile değiştirebilirsiniz.
110
Pardus İşletim Sistemi
Resim 119 : SMTP Ayarları
Türk Telekom’un SMTP port numarası 587 dir.
E-posta Hesabı Kaldırma
“Düzenle” menüsünden “Hesap Ayarları” penceresindeki hesap işlemleri listesinden “Hesabı sil”
ile Icedove uygulamasına eklediğiniz bir posta hesabını kaldırabilirsiniz.
Adres Defteri
Icedove üzerinde adres defteri oluşturabilirsiniz.
Resim 120 : Adres Defteri
111
Pardus İşletim Sistemi
Adres defterinizde seçili kişiye “Yaz” butonu ile hızlıca e-posta gönderebilirsiniz.
Adres defterinize kişi eklemek için “yeni kişi”, var olan bir kişi bilgisini düzenlemek
için ise “özellikler” butonunu kullanabilirsiniz.
Resim 121 : Adres Defteri – Yeni Kişi Ekleme
Gelen bir e-postayı seçerek “kimden” alanına tıkladığınızda göndereni hızlıca adres
defterine ekleyebilirsiniz.
Icedove Ajanda Eklentisi
Synaptic Paket Yöneticisi ile “iceowl-extension” takvim/ajanda paketini yükleyerek
olay ve görevlerinizi icedove ile organize edebilirsiniz.
Bu eklentiyi kurduğunuzda icedove uygulamasına “Events and Tasks” menüsü eklenecektir.
112
Pardus İşletim Sistemi
Resim 122 : İcedove Ajanda Eklentisi
• Oluşturduğunuz grev ve olayları günlük, haftalık ve aylık izlemeniz mümkündür.
• Bir görev ya da olaya çift tıklayarak detay bilgilerini görüntüleyebilirsiniz.
• Bir olay ya da görev üzerinde sağ tuşa basarak görev-olay dönüşümünü gerçekleştirebilir, hızlıca e-postaya dönüştürebilirsiniz.
• Eklediğiniz bir olayın gerçekleşme zaman aralığını fare ile sürükleyerek hızlıca değiştirebilirsiniz.
Resim 123 : Yeni Olay Ekleme
113
Pardus İşletim Sistemi
Yeni bir görev eklemek için “New Task”, olay eklemek için ise “New Event” seçeneklerini kullanabilirsiniz.
Eklediğiniz bir olaya hatırlatıcı eklemeniz durumunda ekrana aşağıdaki gibi uyarı
penceresi görüntülenecektir.
Kmail
Kmail uygulaması mail alış verişlerinizi yönetmek için kullanabileceğiniz kapsamlı
başka bir yazılımdır. Kullanımı hemen hemen icedove uygulaması ile aynıdır.
Resim 124 : Kmail Yapılandırma Ayarları
Maillerinizi çeşitli filtrelere göre sıralayabilir, toplu konuşmalar düzenleyebilir, yazı
tipi gibi ayrıntılar üzerinde rahatlıkla değişiklik yapabilirsiniz. Virüs engelleme, spam
engelleme gibi sihirbazlar yardımıyla güvenliğinizi üst seviyeye taşıyarak mail kirliliğinin de önüne geçebilirsiniz.
114
Pardus İşletim Sistemi
Pardus işletim sistemi içerisinde Synaptic Paket Yöneticisi veya İnternet üzerinden
ulaşabileceğiniz Kmail uygulaması, mail trafiğinizi zorlanmadan detaylara hakim olarak güvenli bir şekilde yönetmenizi sağlar.
Bu uygulamalardan farklı olarak Evolution, Balsa, Alpine, Sylpheed programları da
mail yönetimi için kullanılır. Pardus işletim sisteminin depolarında bulunan bu uygulamalara Synaptic Paket Yöneticisi üzerinden rahatlıkla ulaşabilir kullanmaya başlayabilirsiniz.
Anlık Mesajlaşma - Sohbet Uygulamaları
Pardus işletim sisteminde anlık mesajlaşma programları sayesinde oluşturduğunuz
kişi listesiyle anlık mesajlaşabilir, online görüşmeler gerçekleştirebilirsiniz.
Bu uygulamaları; Skype, Pidgin, Kmess, Emesene, aMSN, Kopete, Empathy, Monkey
Mesenger, PSI gibi örneklendirebiliriz. Şimdi bu uygulamalardan bazılarının kurulum ve kullanımlarından bahsedelim.
Skype
Skype programı anlık mesajlaşma programları arasında oldukça popüler bir uygulamadır. Görüntülü arama, konferans, toplu konuşma, yurt içi yurt dışı telefon görüşmesi, sms yollama gibi özellikleri olan program oldukça kullanışlıdır.
Resim 125 : Skype Giriş Ekranı
Size ait bir Skype hesabı oluşturabileceğiniz gibi mevcut mail adresinizle de programa giriş yapabilirsiniz. Adresinizde bulunan kişiler Skype hesabınıza taşınacaktır.
Kişisel bilgilerinizi düzenleyebilir, durum güncelleyebilir, yeni kişiler ekleyebilir, kişilerinizi gruplandırabilir, dilerseniz toplu görüşmeler yapabilirsiniz.
115
Pardus İşletim Sistemi
Aynı zamanda skype kontörü satın alarak İnternet üzerinden cep telefonu veya sabit hatlar ile
görüşme yapabilir, sms yollayabilirsiniz.
Uygulamaya Pardus işletim sisteminin depolarından veya İnternet üzerinden ücretsiz olarak
kolayca ulaşabilirsiniz.
Resim 126 : Skype Çağrı / SMS Menüsü
Pidgin
Pidgin çeşitli sosyal ağlar üzerindeki (facebook, yahoo, google talk vb) hesabınızı
senkronize ederek kullanabileceğiniz anlık mesajlaşma uygulamasıdır. Uygulamada
yeni kişi ekleme, grup oluşturma, sohbet oluşturma, istediğimiz kişilere uyarıcı ekleme, sohbetleri kayıt altına alma, yeni ikonlar ekleme gibi özellikler mevcuttur.
Pidgin uygulamasını açtıktan sonra Hesaplar/ekle bölümünden hesabınızı yapılandırmaya başlayabilirsiniz.
Resim 127 : Pidgin Uygulaması
Hesabı yapılandırırken öncelikle protokol kısmından bağlanmak istediğiniz hesap türünü seçmelisiniz. Daha sonra kullanıcı adınız ve şifrenizi girerek kayıt oluşturmalısınız.
Birden fazla hesap türüyle kayıt oluşturabilir, kullanabilirsiniz. Hesaplar arasında geçiş yaparken yapmanız gereken kapatmak istediğiniz hesapı pasif hale getirip kullanmak istediğiniz hesabı aktif hale getirmektir.
116
Pardus İşletim Sistemi
Araçlar / Tercihler sekmesinden ağ ayarları, yazışmaların kayıt edilmesi, sesler, durum,
temalar gibi ayarların tamamına müdahale edebilir, değişiklik yapabilirsiniz.
Resim 128 : Pidgin Uygulaması Tercihler Menüsü
Pidgin uygulamasındaki Araçlar/Kişi uyarıcılar sekmesine gelerek eğer sisteme giriş
yaptığında veya başka bir hesap hareketi gerçekleştiğinde haberdar olmak istediğimiz kişi veya kişiler varsa burdan kişi uyarıcı ayarlarak haberdar olabiliriz.
Yine araçlar sekmesinden eklenti, sertifika, ikon, dosya aktarımları, sistem kayıtları
gibi ayarları kontrol edebilir dilerseniz değişiklik gerçekleştirebilirsiniz.
Resim 129 : Pidgin Uygulaması Ayarlar Menüsü
117
Pardus İşletim Sistemi
Uygulamaya pardus işletim sisteminin kullandığı depolar üzerinden yada İnternet
üzerinden ücretsiz olarak ulaşabilirsiniz.
Kmess
Online anlık mesajlaşma programıdır. Yeni mail adresi ile kayıt olabilir yada mevcut mail adresinizle
uygulamaya giriş yapabilir, anlık mesaj gönderebilir, dosya, fotoğraf gönderimi gibi işlemleri gerçekleştirebirsiniz.
Resim 130 : Kmess Uygulaması
Emesene
Ücretsiz anlık mesajlaşma uygulamasıdır. Bu yazılımla msn, facebook, gtalk gibi ağlara bağlanarak
listenize ulaşabilir, görüşme yapabilirsiniz.
Türkçe dil desteğine sahip olan program sayesinde
mevcut mail adresinizle veya yeni hesap oluşturarak
kullanıma başlayabilirsiniz.
Resim 131 : Emesene Uygulaması
118
Pardus İşletim Sistemi
Resim 132 : Emesene Uygulaması Tercihler Menüsü
Seçenekler menüsünden uygulamayı dilediğiniz ayarlarla kişiselleştirerek kullanabilirsiniz.
FTP (File Transfer Protocol)
FTP, File Transfer Protocol (Dosya Transfer Protokolü) anlamına gelir. İki bilgisayar arasında dosya transferini sağlayan, İnternet ile beraber ilk geliştirilen protokoldür. Bir
bilgisayardan diğer bilgisayara eş zamanlı dosya almak veya dosya çekmek için kullanılır. Bilgi aktarımını hızlandıran ve ek olarak transfer işlemini kolaylaştıran ftp araçları
mevcuttur. Birçok webmaster bu programlar vasıtasıyla transferlerini gerçekleştirir.
FTP protokolü ile ;
Bir bilgisayardan bir başka bilgisayara dosya aktarımı yapılırken, o bilgisayar ile etkileşimi aynı anda bağlantı kurulur.
Protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla iki bilgisayar arasında dosya alma/
gönderme işlemleri yapılır.
Ftp protokolünü kullanabilmek için;
• Bağlanacağımız bilgisayarın İnternet adresi,
• Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaşmak istediğimiz hesapla ilgili kullanıcı
adı, varsa şifresi,
• İnternet erişimi olan,üzerinde FTP yazılımı bulunan bilgisayar,
• Bağlanacağımız bilgisayarda, FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalışır durumda bir FTP servis programı yani FTP sitesi gereklidir.
119
Pardus İşletim Sistemi
FTP’nin Kullanımı
FTP kullanımı için özel programlar bulunmaktadır. Bu FTP programlarını İnternet’ten
ücretli / ücretsiz sürümlerini indirebilirsiniz. Kuracağınız FTP Dosya Paylaşım Uygulamaları ile hızlı ve kolay bir şekilde FTP hesabınıza ulaşabilirsiniz. Alternatif olarak
İnternet tarayıcınızın FTP özelliğini kullanabilirsiniz. FTP hesabınıza bağlanmak için
FTP adresinizi, kullanıcı adı ( Login ) , şifrenizi ( Pass ) sisteme doğru bir şekilde girmiş
olmanız gerekmektedir.
FTP kullanımın kolay yolu aracı programlar sayesinde gerçekleşmektedir. Bu programlara FileZilla ,CuteFTP, 3D-FTP , Jftp, Blaze FTP,Absolute FTP, SmartFTP gibi yazılımları örnek verebiliriz.
Filezilla
Filezilla geniş kapsamlı,kullanımı kolay ve açık kaynak kodlu olması özellikleriyle en
çok tercih edilen ftp işlemcisidir. Bilgisayarınızda bulunan dosyaları sunucularınıza
transfer etmek için kullanılır. Türkçe dil desteğine sahip olan yazılımı resmi web sitesi
üzerinden ücretsiz indirerek kullanmaya başlayabilirsiniz.
Resim 133 : Filezilla Uygulaması
Sunucu adresi, kullanıcı adı varsa şifre, port numarası, yerel ve uzaktaki site gibi bilgileri tamamlayarak bağlantıyı sağlayabilirsiniz. Dosyalarınızın indirilme durumu, hızı,
kuyruktakileri, aktarılıp aktarılamadığı gibi bilgileri uygulama üzerinden rahatlıkla
öğrenebilirsiniz.
Port bilgisi daima 21 ‘dir. Değiştirmemeniz gerekir.
120
Pardus İşletim Sistemi
Uygulamayı her kullandığınızda tekrar tekrar kullanıcı bilgilerinizi girmemeniz için
bilgilerinizin girişini yaptıktan sonra kayıt etmeniz yeterlidir. Daha sonra uygulamaya
eriştiğinizde bilgilerinizi otomatik olarak getirecektir.
Ftp sunucularını kullanmanın web sayfalarından dosya indirmekten farklı olarak,
çoğu FTP sunucusu hat kesintisi gibi durumlarda yarıda kalan dosyaları kaldığı yerden indirmeyi destekler, farklı bir protokol olarak daha hızlı dosya indirmeye izin verir; aynı zamanda çift yönlü olduğundan kullanıcının FTP sunucularına dosya iletmesini de sağlar.
Resim 134 : Filezilla Ayarlar Menüsü
Transmission-Bittorent İstemcisi
Torrent dosyaları aracılığıyla dosya indirme ve paylaşım yapmaya yarayan bir yazılımıdır. Uygulamanın menüleri Türkçe kullanımı kolay, hızlı ve ücretsizdir.
Resim 135 : Transmission – Bittorent İstemcisi Açılış Ekranı
121
Pardus İşletim Sistemi
Kwrite
Kwrite küçük metin dosyaları oluşturabileceğiniz, üzerinde çeşitli düzenlemeler yapabileceğiniz, kullanımı basit bir metin editörüdür. Yazım denetimi yapma, html olarak kaydetme, çeşitli dil desteği sağlama gibi özelliklere sahiptir. Not defteri olarak da
rahatlıkla kullanabilirsiniz.
Resim 136 : KWrite Metin Editörü
Uzun metin belgeleri oluşturmak ve bu belgeler üzerinde geniş kapsamlı düzenlemeler yapmak istiyorsanız Libreoffice – Metin Düzenleyici (Writer) beklentilerinizi
fazlasıyla karşılayacaktır.
LibreOffice Uygulamaları
OpenDocument3
standardını destekleyen özgür ofis yazılımı üretmeyi ve geliştirmeyi amaçlayan bir vakıf olan The Document Foundation tarafından OpenOffice.org
temel alınarak geliştirilmiş, tüm platformlarda çalışan özgür ofis yazılımları paketidir.
Edinme,
LibreOffice uygulamasını http://tr.libreoffice.org adresinden indirebilirsiniz. Pardus
gibi birçok Linux dağıtımı işletim sisteminde LibreOffice sisteminizde eklidir.
Kurulum,
http://tr.libreoffice.org/get-help/kurulum adresinde kullandığınız işletim sistemine
göre kurulum adımlarını görebilirsiniz.
3 OpenDocument, OASIS(Organization for the Advancement of Structured Information Standards)
tarafından ofis uygulamaları için geliştirilmekte olan açık bir dosya standardıdır.
122
Pardus İşletim Sistemi
Yardım ve Çevrimiçi Destek,
“Yardım” menüsündeki “LibreOffice Yardım (F1)” seçeneği ile birçok dilde yardım
alabilirsiniz.
Türkçe yardım için http://tr.libreoffice.org/belgelendirme ya da http://wiki.libreoffice.org.tr adreslerini kullanabilirsiniz.
Çevrimiçi destek için mail listelerine üye olabilir, forum ya da soru-cevap sayfalarını
kullanabilirsiniz.
Mail listesi (Tr) users@@tr.libreoffice.org
Üyelik için Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir. adresine boş bir
e-posta göndermeniz yeterlidir.
Forum http://forum.libreoffice.org.tr
soru-cevap http://ask.libreoffice.org
Özellikleri:
• Ücretsizdir.
Lisans ücreti ödemezsiniz. Dilediğiniz kadar bilgisayara kurabilir, güncellemeleri ücretsiz edinebilirsiniz.
• Açık kaynak kodlu uygulamalar içerir.
Kurum ya da kendi ihtiyaçlarınız doğrultusunda özelleştirilebilirsiniz.
• Tüm platformlarda çalışır.
Microsoft Windows, Mac OS X ve Linux(Pardus, Debian, Ubuntu, Fedora, Suse vb) bütün büyük işletim sistemlerinde kullanılabilir.
• Birçok dosya biçimini destekler.
Belgelerinizi OpenDocument biçemlerinin yanı sıra Microsoft Office, HTML, XML,
MathML, WordPerfect, PDF gibi biçemlerde açabilir veya kaydedebilirsiniz.
123
Pardus İşletim Sistemi
• Ürün farklılaştırması yoktur
Barındırdığı tüm yazılımları birlikte sunar.
(Home, Basic, Professional gibi ayrımı yoktur)
• Eklentiler ile ihtiyacınıza göre zenginleştirebilirsiniz.
LibreOffice gönüllü katkıcılar ve büyük yazılım şirketlerinin desteği ile gelişimine devam etmektedir.
• Tamamen Türkçe’dir
LibreOffice 30 farklı dili destekler.
• Bütün ofis ve kişisel üretim ihtiyaçlarını karşılayabilirsiniz.
Writer (Kelime İşlemci), Calc (Hesap Tablosu), Impress (Sunum), Draw (Çizim), Math
(Matematik) ve Base (Veritabanı) uygulamalarının zengin özellikleriyle, bütün belge
oluşturma ve veri işleme ihtiyaçlarınızı karşılayabilirsiniz.
Resim 137 : LibreOffice Karşılama Ekranı
LibreOffice dokümanları için www.pardus.org.tr adresinde LibreOffice Portal bölümündeki “Belgeler” başlığını ziyaret edebilirsiniz.
124
Pardus İşletim Sistemi
Metin Belgesi (Writer)
Basit bir dilekçeden binlerce sayfalık profesyonel görünümlü belgelere kadar oluşturabileceğiniz bir kelime işlem programıdır.
Hesap Tablosu (Calc)
Tablo verileriniz üzerinde hesaplama, filtreleme, raporlama ve grafik olarak görüntüleme işlemleri yapabileceğiniz LibreOffice uygulamasıdır.
Sunu (Impress)
LibreOffice’ in yazı efektleri ve görsel/işitsel nesnelerle etkileyici tanıtımlar yapabileceğiniz sunum hazırlama aracıdır.
Çizim (Draw)
Diyagram, akış çizelgesi, organizasyon şeması ve hatta 3B nesne çizimleri yapabildiğimiz LibreOffice çizim uygulamasıdır.
Veritabanı (Base)
Veri tablolarınız için form oluşturma, raporlama, sorgulama, ilişkilendirme işlemlerini
gerçekleştirebildiğiniz veritabanı uygulamasıdır.
Formül (Math)
Kelime işlem programlarında yazılması çok güç olan birden fazla satırdan oluşan ve
hatta özel simgeler içeren formülleri hızlı biçimde düzenlememizi sağlayan LibreOffice uygulamasıdır.
125
Pardus İşletim Sistemi
Sistem Uygulamaları
Kuser-KDE Kullanıcı Yöneticisi
Kullanıcı ve grup ekleme, silme, düzenleme, yetkilendirme, gibi işlemlerin tamamının
yapılabildiği bir uygulamadır.
Resim 138 : Kuser Uygulaması
Uygulama ile ilgili detaylı bilgiyi Kullanıcı Ekleme konu başlığı altında bulabilirsiniz.
Sistem İzleyici
Sistem üzerinde o anda çalışan bütün süreçleri ayrıntıları ile birlikte gösterir. Süreç
detayları ve sonlandırma gibi işlemlerin gerçekleştirilmesini sağlar. Sistemde yüklü
gelmektedir.
Resim 139 : Sistem İzleyici Uygulaması Arayüzü
126
Pardus İşletim Sistemi
Sistem Günlüğü İzleyici - KSystemLog
Sistemdeki günlük kaydı, kernel kaydı, kimlik doğrulama günlük kaydı, xorg günlükleri ve servislerinin günlük kayıtlarının tutulduğu dosyalara erişim sağlayan uygulamadır. Root (yönetici) yetkisi olmayan kullanıcılar uygulamaya erişemez ve kayıtlara
ulaşamazlar.
Resim 140 : KsystemLog Uygulaması
KsyslstemLog uygulamasına Pardus Simgesi > Uygulamalar > Sistem> Sistem İzleyici
ve Ctrl+Esc kısayol tuşları ile ulaşabilirsiniz.
127
Pardus İşletim Sistemi
Resim 141 : Sistem İzleyici – Ksytemlog
Süreç tablosu sisteminizde aktif çalışan süreçleri göstermektedir. Kapatmak istediğiniz uygulamaya sağ tıklayarak gelen ekranda Öldür(Kill) seçeneğini ile kapatabilirsiniz.
Kinfocenter-Kde Bilgi Merkezi
Sistemin bellek, aygıt bilgileri, ağ bilgileri ve grafiksel özelliklerine ulaşmamızı sağlayan bir uygulamadır. Kullandığımız işletim sisteminin sürüm özellikleri, işlemci özellikleri, hızı gibi ayrıntılara da rahatlıkla ulaşmamızı sağlayan uygulama Kde arayüzü
üzerinde yüklü gelmektedir.
128
Pardus İşletim Sistemi
Resim 142 : Kde Bilgi Merkezi
Kwallet – Kde Cüzdanı
Çalıştığımız adresler, formlar, parolalar zaman içinde çoğalır ve yönetimi zor bir hal
alır. Bilgisayarımızda herhangi bir metin belgesinde yada çeşitli dosyalar üzerinde
saklamak her zaman güvenli olmaz, istemediğimiz kişilerin eline geçebilir yada zaman içinde kaybolabilir.
Kwallet Yönetim aracı tam da bu aşamada devreye girer ve bizlere kullandığımız
formları , parolaları, yerel şifrelerimizi güvenli bir ortamda sistemimiz üzerinde saklama imkanını sağlar.
Verilerimizi saklamak için öncelikle Cüzdan oluşturmamız gerekir. İstediğimiz şifreler
veya formlar için ayrı ayrı ‘’Cüzdan’’lar oluşturabileceğimiz gibi tek bir cüzdan oluşturarak da saklayabiliriz.
Resim 143 : Cüzdan Oluşturma
Yeni seçeneğine tıkladığımızda bizden oluşturmak istediğimiz Cüzdan’ın ismini belirlememizi isteyecektir.
129
Pardus İşletim Sistemi
Resim 144 : Cüzdan Şifresi Belirleme
Cüzdan oluştururken son olarak şifremizi belirlememiz ve doğrulamamız gerekir. Bu
adımdan sonra Kde Cüzdan Yönetici içinde oluşturduğumuz cüzdan veya cüzdanlara
ulaşabiliriz.
Resim 145 : Kde Cüzdan Yöneticisi
Kde Yapılandırma Modülü;
Resim 146 : Kde Cüzdan Yapılandırma
130
Pardus İşletim Sistemi
Kde Yapılandırma Modülü üzerinden cüzdan veya cüzdanları hangi şartlarda aktif
edip hangi şartlarda pasif hale getireceğimizi seçebilir, erişim kontrolünü yapabiliriz.
Yaptığımız seçimleri ‘’Uygula’’ butonuna tıklayarak kalıcı hale getirmemiz gerekir.
Resim 147 : Kde Cüzdan Servisi
Kwallet uygulaması üzerinden verilerimizin saklandığı Cüzdan’a ulaşmak istediğimizde bizden şifre bilgisi isteyecek ve şifre bilgisine sahip olmayan kullanıcılara erişim
izni vermeyecektir. Şifre ve form gibi sakladığımız veriler güvenle saklanacak her giriş
yaptığımızda yeniden bilgileri girmemiz gerekmeyecektir.
Ağ Araçları
Ağ ayarlarının yapılandırılması, ping gönderme, ağ durumunun kontrolü, port tarama işlemleri için kullanılan uygulamadır. Ayrıca IP adres bilgisi, ağ maskesi, iletilen
– alınan veri boyutları gibi bilgilere ulaşmak istediğimizde kullanabiliriz. Uygulama
Kde arayüzünde yüklü gelmektedir.
Resim 148 : Whois – Ağ Araçları Uygulaması Arayüzü
131
Pardus İşletim Sistemi
Ağ Paylaşımları
Samba Ağ Sunucusu
Samba server, Unix işletim sistemlerinde kullanılan Windows NT ve Windows işletim
sistemleri arasında iletişim sağlayan bir ağ sunucusu uygulamasıdır. Diğer işletim
sistemleri samba sunucusunun yüklü olduğu bilgisayarlara verilen izinler dahilinde
erişebilir, paylaşım, veri alış verişinde bulunabilirler.
Samba sunucusunun tek avantajı dosya - veri alışverişi değildir. Ağ üzerinde bulunan
yazıcı, tarayıcı gibi medya aygıtlarını ortak kullanmaya imkan sağlarken, PDC sunucu
(Primary Domain Controller), Wins sunucu, Local Master Browser, Domain Browser
görevlerini de yapar.
Ağa bağlı olan bilgisayar sayısı samba sunucusu için performans düşüklüğüne veya
işlemlerde yavaşlamaya sebep olmaz. Hem küçük işletmelerde hem büyük kurumlarda samba ağ sunucuyu kullanarak ağ üzerinde etkileşim halinde olabilirler.
Samba Ağ Sunucu Kurulumu
Farklı işletim sistemlerine sahip bilgisayarların bağlı olduğu ağlarda veri alışverişi ve
dosya paylaşımı yapabilmek için Samba sunucusunu samba ve smb4k paketlerini
Synaptic paket yöneticisi veya uçbirim üzerinden kurarak kullanmaya başlayabilirsiniz.
Smb4k
Smb4k uygulamasını açtığınızda ağınızdaki diğer bilgisayar ve çalışma gruplarına
ulaşabilir, ağ üzerinden verilen izinler dahilinde veri taşıyıp, kopyalayabilir, dosyalarınızı paylaşabilirsiniz.
132
Pardus İşletim Sistemi
Resim 149 : Smb4k
Putty
Putty genellikle Unix tarzı işletim sistemlerinde SSH protokolü üzerinden bağlantı
yapmak için kullanılan başarılı ve kolay bir uygulamadır.
Putty ile bağlantı yaptığınız sunucuyu terminal üzerinden çeşitli komutlar ile yönetebilirsiniz. Başka bir deyişle ağ üzerinden başka bilgisayarlara telnet ya da rlogin programları aracılığıyla bağlanmanızı sağlayan kullanımı en kolay uygulamadır.
Resim 150 : Putty
133
Pardus İşletim Sistemi
1. adımda bağlanmak istediğimiz adresi yazıp
2. adımda open butonuyla bağlantıyı gerçekleştirebiliriz.
Terminal ekranında kodlarla paylaşımı sağlayabilir, ağ ayarlarını yapılandırabilirsiniz.
Dosya Paylaşım Uygulamaları (Krfb, Krdc)
KRFB Uygulaması
Krfb ve Krdc uygulamaları yerel bilgisayarlar arası bağlantı yapmak için kullanılan,
birbirini tamamlayan iki uygulamadır. Krfb ile bilgisayarımızı ağda bağlanılabilir hale
getirerek krdc ile bağlantı gerçekleştirilir.
Krfb ve Krdc uygulamalarını synaptic paket yöneticisinden veya yazılım merkezi üzerinden kurabilir. Sonrasında bu uygulamalara KDE arayüzünde Pardus Simgesi > Uygulamalar > Sistem altından ulaşabilirsiniz.
Öncelikle Krfb uygulamasını başlatıyoruz;
Resim 151 : Krfb Uygulaması Arayüzü
Yeni bir davet oluşturmak için Yeni Kişisel Davet butonuna tıklıyoruz.
134
Pardus İşletim Sistemi
Resim 152 : Krfb Uygulaması Davet Gönderme Ekranı
Eğer bulunduğumuz ağ üzerinde bir bilgisayardan kendi bilgisayarımıza ulaşım izni
vermek istiyorsak ‘’Makine’’ kısmına bize ulaşmasına izin verdiğimiz makinenin ip adresini vermemiz ve bağlantı parolasını Parola kısmına girip bu bilgiyi karşıdaki kullanıcı ile paylaşmamız gerekir.
Yeni E-posta Daveti seçeneği ile aynı şekilde bu paylaşımı mail olarak istediğimiz
kişiye gönderebiliriz.
Bağlantının ne zamana kadar süreceği bilgisini Bitiş zamanı kısmına girerek zaman
dilimini sınırlandırabiliriz. Örneğin; bilgisayarımıza 2 saatlik bir ulaşım imkanı sağlamak istiyorsak bu alana müdahale ederek bitiş zamanını ayarlayabiliriz.
Bu aşamaya kadar girdiğimiz bilgilerle bir davet oluşturularak krfb uygulamasının
ana ekranında görüntülenir.
135
Pardus İşletim Sistemi
Resim 153 : Krfb Uygulaması
İşlemler bittikten sonra bu bağlantıyı silebiliriz. İstediğimiz zaman Yeni e-posta daveti
ile yine bir davet oluşturur ve bu daveti mail olarak istediğimiz kişiye tekrar gönderebiliriz.
‘’Yeni davet ekle’’ butonu ile birden fazla makineye farklı zamanlarda ulaşım imkanı
verebiliriz. Eğer bu şekilde davet oluşturmadan bilgisayarımızı sürekli olarak ulaşıma
açmak istiyorsak ‘’Ayarlar’’ sekmesinden ‘’Masaüstü Paylaşımı Uygulamasını Yapılandır’’ butonu ile güvenlik sekmesinden ‘’Davet edilmemiş bağlantılara izin ver’’ seçeneği ile gerçekleştirebiliriz.
Ayrıca bağlantı yapılırken sizden izin alınmasını ve bağlananların bilgisayarınıza ne
oranda müdahale edebileceği gibi ayarları bu menüden düzenleyebilirsiniz.
Resim 154 : Krfb Uygulaması Yapılandırma Menüsü
136
Pardus İşletim Sistemi
KRDC Uygulaması
Krdc uygulamasını açtığımızda Krfb uygulaması ile oluşturduğumuz bağlantı(bağlantılar) karşımıza gelecektir.
Resim 155 : Krfb Uygulaması Arayüzü
Resim 156 : Krfb Uygulaması Yeni Bağlantı
İstediğimiz bağlantının üzerine gelerek sağ tuşla ‘’Bağlan’’ seçeneğini işaretledikten
sonra paylaşıma açılan bilgisayara bağlantıya izin verme onayı gönderecektir.
Bağlantıya onay verildikten sonra bilgisayarlar arası bağlantı gerçekleşir. Üst panelden yeni bağlantı, tam ekran, ekran görüntüsü alma ya da izleme yapabilir, bağlantıyı
kesebiliriz.
Ayarlar > KRDC Uygulamasını Yapılandır’a tıklayıp bağlantıyı anımsatma gibi işlemleri yapabiliriz.
137
Pardus İşletim Sistemi
Medya Araçları
VLC Ortam Oynatıcısı
VLC Media Player, tam adı VideoLAN Client Media Player olan uygulama CD, DVD,
dosya, görüntü yakalama kartları ve başka kaynakları gösterip oynatabilen ücretsiz
bir çoklu ortam yürütücüsüdür.
Bilgisayarınızdaki dosyaların yanında İnternet’e bağlanarak bir ağ üzerinden dinleme ve oynatma yapabilirsiniz. Ayrıca dosyalarınıza altyazı ekleme çıkarma yapabilir,
senkronize edebilirsiniz. Uygulama üzerinde kısayol tuşları atayabilir, İstenilen dil ve
font üzerinde çalışabilir değişik temala kullanarak çalışma ortamınızı istediğiniz gibi
şekillendirebilirsiniz.
138
Pardus İşletim Sistemi
Resim 157 : Krfb Uygulaması
Mpeg, avi, raw sesleri, mp4 gibi dosya biçimlerinin yanında mp3, aac, vorbis ses çözücülerini, image wall, Image adjust, magnification desteklediği video filtrelerinin
sadece bazılarıdır.
Amarok
Kullanışlı dilediğiniz gibi düzenleyebileceğiniz arayüzüyle; Mp3, OGG, Realaudio,
AAC, Flac gibi yaygın dosya biçimlerini oynatabilme özelliğine sahip Linux,Unix,MAC
ile uyum sağlayan güçlü bir müzik çalar uygulamasıdır.
Resim 158 : Amarok Uygulaması
Çalan parçanın sanatçı, şarkı sözlerini, albüm kapaklarını, albümün bulunduğu klasörden veya isterseniz İnternet’ten bulabilir anında ekranınıza getirir. Gelişmiş arama
seçeneğiyle albümler arasında kaybolmanızı engeller. Arşiv oluşturmak isterseniz dilediğiniz düzenlemeleri kolaylıkla yapabileceğiniz bir yazılımdır.
139
Pardus İşletim Sistemi
Disk Yazma Araçları
Brasero
Disk oluşturma-yazma uygulamasıdır. CD/DVD
oluşturma, kopyalama, silme, kaydetme, değiştirme, imaj oluşturabilme, imaj yazdırabilme
özelliklerine sahiptir.
Kullanımı Türkçe olup kolay ve anlaşılırdır. Çalışmanız esnasında bütünlük kontrolü yapabilir, Md5 dosyalarından da faydalanabilirsiniz.
Brasero’nun eklentileri sayesinde yerel olarak
saklanamayan dosyaları yazdırabilir, normalleştirme, seçilen dosyalardan kalıp oluşturma
gibi işlemleri kolaylıkla gerçekleştirebilirsiniz.
Resim 159 : Brasero Uygulaması Arayüzü
K3b
Başka bir disk yazma-oluşturma uygulamasıdır. Veri, ses, imaj, kalıp dosyaları oluşturulabilir, kopyalayabilir, üzerinde düzenleme yapabiliriz.
Uygulama Türkçe ve çeşitli dil desteğine sahiptir. Aynı zamanda açık kaynak kodlu
olup, Yazılım Merkezi, Synaptic Paket Yöneticisi veya İnternet üzerinden ulaşmak
mümkündür.

Resim 160 : K3b Uygulaması Arayüzü
140
Pardus İşletim Sistemi
Filtreler yardımıyla aradığınız dosyalara (ses, mp3, wav, mpeg gibi) kolaylıkla ulaşabilirsiniz.
Resim 161 : K3b İle Kalıp Dosyası Hazırlama
Iso to USB
Iso dosyalarını Usb bellek üzerine kalıp halinde yazdırmaya yarayan ücretsiz kullanımı kolay bir uygulamadır. Fat, Fat32, ExFat,
NTFS gibi dosya sistemlerini desteklemektedir.
Iso File bölümünden yazdırmak istediğiniz
dosyayı seçmelisiniz. Ardından yazdırmak
istediğiniz belleği seçerek ‘’Burn’’ seçeneği
ile kalıbı oluşturmaya başlayabilirsiniz.
Resim 162 : Iso to Usb Uygulaması
141
Pardus İşletim Sistemi
UnetBootin
Iso dosyalarını kalıp halinde usb bellek üzerine yazdıran bir başka ücretsiz uygulamadır.
Cd-Dvd olmaksızın çeşitli işletim sistemlerini bilgisayarınıza daha hızlı bir şekilde kurmak isteyebilirsiniz, özellikle Cd/Dvd sürücüsü olmayan Netbook cihazları için USB
kullanımı zorunlu sayılabilir. Uygulama bu gibi durumlarda kurtarıcımız olacak niteliktedir.
Resim 163 : UNetbootin Uygulaması
Distribution bölümü ile İnternet üzerinden yazdıracağınız dosyayı seçebilirken, Diskimage bölümünde bilgisayarınızda bulunan bir dosyayı adres göstererek iso kalıbı
halinde flash belleğinize yazdırabilirsiniz.
Grafik Uygulamaları
GIMP - Görüntü Düzenleyici
Gimp oldukça kapsamlı bir görüntü düzenleme - işleme programıdır. Çeşitli filtreler,
katmanlar, araç kutuları, efekt araçları, eklentilerle sonradan yeni özellikler ekleyebilme, dosya türleri arasında dönüşüm yapabilme, gelişmiş seçim ve çizim araçları,
hazır logo, desen (pattern), site tuşları, reklam alanları oluşturabilme, gelişmiş kesme,
döndürme, fırça araçları gibi görüntüleri düzenlerken ihtiyaç duyabileceğiniz öğelere
sahiptir.
142
Pardus İşletim Sistemi
Resim 164 : Gimp Uygulaması Arayüzü
XCF, SVG, TIFF, PDF, JPEG, PNG, GIF, Script belgeleri (PS, EPS ya da sıkıştırılmış .ps.gz),
BMP Paintshop Pro dosyaları (PSP ya da TUB), Adobe Photoshop dosyaları (PSD) desteklediği yüzlerce dosya türlerinden sadece bazılarıdır. Uygulama Türkçe dil desteğine sahiptir.
GIMP profesyonellerin ileri düzey tüm ihtiyaçlarına karşılık verebilecek , eklentileriyle
zenginleştirilebilen açık kaynak kodlu bir yazılımdır. İstekleriniz doğrultusunda eklentilerini edinerek uygulamayı tam olarak ihtiyacınız olan resim işleme uygulaması
haline getirebilirsiniz .
GIMP uygulamasının içeriğe duyarlı ölçekleme, siyah beyaz fotoğrafları otomatik
renklendirme, CMYK desteği, katman efektleri, İnternet için kaydetme, droste efekti
gibi onlarca faydalı eklentisi bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak GAP ve UFRaw eklentilerinden bahsedebiliriz.
GAP (Gimp Animasyon Paketi) Eklentisi: Gimp ile hareketli görüntüler ve animasyonlar oluşturmaya yarayan eklentiler bütünüdür. Video, grafik ve İnternet sitesi tasarım işleriyle uğraşan birçok kullanıcı için önemli çözümler sunar.
UFRaw Eklentisi: Sayısal kameralardan alınan ham verileri okumak ve işlemek için
kullanılır.
143
Pardus İşletim Sistemi
Pinta
Grafik düzenleyici başka bir uygulamadır. Pinta uygulamasını kullanarak elle veya
hazır araçlarla çizim yapabilirsiniz, neredeyse sınırsız katman desteği ve geri alma
imkanı, bir çok ayarlama ve efekt çeşitleri sayesinde özgürce çalışabilir, araç menü
görünümünü de dilediğiniz gibi kişiselleştirebilirsiniz.
Program açık kaynak kodlu ve Türkçe dahil bir çok dil desteğine sahiptir.
Resim 165 : Pinta Uygulaması Arayüzü
DraftSight
DWG ve DXF dosyalarının oluşturulması, düzenlenmesi ve görüntülenmesi için kullanılan 2 boyutlu çizim programıdır. Yazılım ticari olmamasına karşın (özgür olmayan)
sahiplidir. Muadil programları DWG uzantılı dosyaları henüz desteklemezken Draftsight uzun süredir desteklemektedir.
Uygulama Türkçe ve birçok dil desteğine sahip olup İnternet üzerinden ücretsiz bir
şekilde kolaylıkla erişilebilir.
144
Pardus İşletim Sistemi
Resim 166 : DraftSight Uygulaması Arayüzü
Inkscape
Vektörel grafik düzenleyici uygulamasıdır. Vektörel çizimler için gerekli olan nesne işleme, doldurma ve darbeleme, çalışma eğrileri üzerinde işlemler yapma gibi özelliklere
sahip olan program sayesinde resim düzenleyebilir, logo ve afiş hazırlayabilirsiniz.
Inkscape yazılımı Türkçe dil desteğine sahip ve ücretsizdir.
Resim 167 : Inkscape Uygulaması Arayüzü
145
Pardus İşletim Sistemi
DNG Dönüştürücü
Raw uzantılı dijital kamera görüntülerini dng tipi dosyalara çevirmek için kullanılan bir
uygulamadır. İnternet üzerinden ücretsiz temin ederek kullanmaya başlayabilirsiniz.
Resim 168 : DNG Dönüştürücü Uygulaması Arayüzü
Shotwell
Sistem içerisinde farklı yerlerde bulunan fotoğraf resim gibi görselleri aktarabileceğimiz, üzerinde çeşitli düzenlemeler yapılmasına olanak sağlayan bir uygulamadır.
Görsellere etiket ekleme, oy verme, bunların içerisinde arama yapma gibi çeşitli özelliklere sahiptir. Program Türkçe ve ücretsizdir.
Resim 169 : Shotwell Uygulaması Arayüzü
146
Pardus İşletim Sistemi
Görüntü Yakalama Araçları
Ksnapshot
Uygulama ekran görüntüsü almak için kullanılır. Klavyeden “Print Screen” tuşuna basarak ya da uygulamalar menüsünden başlatabilirsiniz.
Resim 170 : Ksnapshot Uygulaması
Ekran üzerinde görüntüsü alınmak istenilen alan seçilerek farklı bir dosya türü seçmediğiniz takdirde .png uzantılı olarak kaydedilir.
Uygulamayı kullanırken ekranın tamamını görüntüleyebileceğiniz gibi , sadece bir
kısmını dikdörtgen bölge, pencerenin bir kısmı gibi çeşitli şekillerde kaydedebilirsiniz. Ekran görüntüsü farklı bir dosya türü seçmediğiniz takdirde .png uzantılı olarak
kaydedilir.
147
Pardus İşletim Sistemi
Resim 171 : Ksnapshot Uygulaması Alan Seçimi
Görüntüyü dilerseniz belirlediğiniz klasöre kaydedebilir, düzenleme yapmak için bilgisayarınızda yüklü olan resim düzenleyici uygulamalara aktarabilir yada çeşitli sosyal medya ağlarına göndererek kullanabilirsiniz. Uygulama kolay kullanım avantajının yanında Türkçe dil desteğine de sahiptir.
RecordMyDesktop
Masaüstü üzerinde yaptığınız çalışmaları, istenilen alan seçimi yapılarak, eş zamanlı
olarak video halinde kayıt altına alan çoklu ortam kaydedicisidir.
Video için theora, ses için vorbis biçimini kullanır. Çıktıyı OGV biçiminde kaydeder.
Sesli kayıt da yapabilen program ALSA, OSS veya JACK ses sunucularını kullanır. Uygulamaya yazılım merkezinden eklentileri ile birlikte ulaşabilirsiniz.
148
Pardus İşletim Sistemi
Resim 172 : RecordMyDesktop Uygulaması Arayüzü
Panorama
Panoramik çekim özelliğine sahip makinalar ile çekilmiş panoramik fotoğrafları düzenleme, farklı formatlarda ( jpeg, tiff vb) kaydetme imkanı sağlayan bir uygulamadır.
Synaptic Yazılım Merkezi veya Yazılım Merkezi üzerinden kurabilirsiniz.
Resim 173 : Panorama Uygulaması Arayüzü
149
Pardus İşletim Sistemi
Digikam
Fotoğraf düzenleme, etiketleme, albüm haline getirme, fotoğraf veya albümleri çeşitli kriterlerde sıralamayı kolaylaştıran fonksiyonel bir uygulamadır.
Uzak bilgisayar, tarayıcı, telefon gibi aygıtlardan çift yönlü aktarım sağlarken, görsellerden slayt dosyası hazırlama imkanı da sunar. Program Türkçe dil desteğine sahip olup
ücretsizdir. Pardus 2013 Kararlı Kurumsal sürümün paket depolarında mevcuttur.
Resim 174 : Digikam Uygulaması Açılış Ekranı
Peynir
Dahili veya harici kamera yardımıyla fotoğraf, video çekme, üzerinde düzenleme yapılabilen Türkçe bir programdır. İşletim sistemi üzerinde yüklü gelmekle birlikte İnternet üzerinden de indirilerek istenilen farklı sistemlerde kullanılabilir.
Gwenview
Fotoğraf-Resim görüntüleme aracıdır. Görseller üzerinde basit düzeyde düzenleme
yapmaya imkan sağlar. Synaptic yazılım merkezi üzerinden ulaşılabilir.
150
Pardus İşletim Sistemi
Resim 175 : Gwenwiew Uygulaması Açılış Ekranı
Yardımcı Uygulamalar
Belge Gösterici – Okular
Pdf dosyalarının görüntülenmesi için kullanılır. Aynı zamanda DWI dosyalarının görüntülenmesi, postscript dosyalarının başka programa ihtiyaç duymadan kendi içinde pdf dosyasına çevrilerek görüntülenmesi işlemlerini yapar.
Uygulama sistemle birlikte yüklü gelir.
Resim 176 : Okular Belgi Göstergesi Uygulaması
Orca - Ekran Okuyucu Uygulama
Orca görme engelli vatandaşlar için ekran görüntülerini seslendiren özgür bir yazılımdır. Uygulama Gnome arayüzünün okunabilirliği ve sadeliği sayesinde de %100
performans ile çalışır. Kde arayüzünde görsel efektlerin fazlalığı ve ekranların esnekliği ekran okunabilirliğini azaltmaktadır.
151
Pardus İşletim Sistemi
Orca Uygulamasının Kurulumu
Yazılım merkezi veya Synaptic Paket Yöneticisin’ den orca yazarak paketi arattığınızda kurulum kolaylıkla yapılabilir.
Kurulumdan sonra Gnome arayüzünde Uygulamalar > Evrensel Erişim > Orca Ekran
Okuyucu yoluna atacaktır. Kde de ise Pardus Simgesi > Uygulamalar > Yardımcı Programlar > Orca Ekran Okuyucu şeklinde ulaşılabilir.
Resim 177 : Orca Ekran Okuyucu Uygulaması
Tercihler sekmesi ile bu ayarlar üzerinde istediğiniz değişiklikleri gerçekleştirebilirsiniz. Orca genel ayarları, ses ayarları ve konuşma ayarları gibi bilgiler sekmeler halinde
sunulmuştur.
Resim 178 : Orca Ekran Okuyucu Uygulaması Tercihleri
152
Pardus İşletim Sistemi
Ses sekmesinde konuşma dili, hızı, karakter sıklığı gibi ayarlar bulunur. Kullanıcılar bu
ayarları istediği gibi yapılandırarak daha rahat kullanım sağlayabilir.
Resim 179 : Orca Ekran Okuyucu Uygulaması Ses Ayarları
153
Pardus İşletim Sistemi
Uygulama Yükleme
• Yazılım Merkezi
• Synaptic Paket Yöneticisi
• APT
• Wine
• PlayOnLinux
• Depolama Ortamları ve İnternet
• Jar Uygulamaları ve Çalıştırılması
154
Pardus İşletim Sistemi
Uygulama Yükleme
Yazılım Merkezi
Yazılım Merkezi, işletim sisteminizde kullanabileceğiniz yazılımlar için kurulum yapıp, var olan yazılımları kaldırabileceğiniz bir paket yöneticisidir. Yazılım Merkezi’nin
kullanımı oldukça kolaydır. Pardus 2013 Debian tabanlı olduğu için Debian Yazılım
Merkezi’ni kullanmaktadır.
Resim 180 : Yazılım Merkezi
Yazılım Merkezi uygulaması açıldığında gelecek olan ekran yukarıdaki gibidir.
Resim 180’de 2 Nolu alana, yüklemek ya da kaldırmak istenilen uygulama yazılarak
arama yapılabilir. 1 Nolu alanda bulunan “All Sortware” bölümü Yazılım Merkezi’nde bulunan tüm uygulamaların içinde arama yaparken “Yüklendi” kısmında sadece
sisteme yükleme yapılan uygulamalar aranabilir. “History” kısmı ise Yazılım Merkezi
üzerinde yapılan tüm işlemleri geriye dönük olarak incelemeye olanak sağlar.
Resim 180 üzerinde bulunan 3 nolu alanda ise uygulamaların kategorileri bulunmaktadır. Kurmak istenilen uygulamanın adı bilinmiyor ise kategorilerine göre ayrılmış
uygulamalar içinde listelenen uygulamaları inceleyerek bulabilirsiniz. Ayrıca arama
çubuğuna aranılan uygulamanın işlevi ile ilgili yazılacak kelimeler de bu kelimelerle
ilgili uygulamaları listeleyeceği için uygun bir uygulama seçme olanağı sağlayacaktır.
Örneğin Resim 181’de arama çubuğuna “chat” yazdığımızda chat programları listelenecektir.
155
Pardus İşletim Sistemi
Resim 181 : Yazılım Merkezi – Arama
Uygulamanını kullanımının çok kolay olduğundan bahsetmiştik. Aranılan programı
arama çubuğuna yazıp, aşağıda listelenen programlardan istenilen program seçilir
ve “Kur” butonuna tıklanır. Kurulum için istediği kullanıcı adı ve parola girildikten
sonra kurulum başlayacaktır. (Resim 182)
Resim 182 : Yazılım Merkezi – Uygulama Kurma
Uygulama kaldırma işlemi de aynı şekilde yapılır. Arama yaparak bulunan ya da yüklenenler sekmesinden bulunan uygulamanın üzerine tıklayarak “Kaldır” butonuna
basıldığında kullanıcı adı ve parola girildikten sonra uygulama kaldırma işlemi başlayacaktır. (Resim 183)
156
Pardus İşletim Sistemi
Resim 183 : Yazılım Merkezi – Uygulama Kaldırma
Synaptic Paket Yöneticisi
Synaptic Paket Yöneticisi, sistemden uygulama kaldırma ve yükleme işlemlerinin
gerçekleştirildiği uygulamadır.
Resim 184 : Synaptic Ekran Görüntüsü
157
Pardus İşletim Sistemi
Synaptic uygulaması açıldığında “Root” şifresi istenecektir. Şifre girildiğinde gelecek
olan ekran yukarıdaki gibidir (Resim 184).
Bir arama yaparken ya da güncellemeler için sorgulama yaparken “Bölümler” ve “Köken” sekmesinde “Hepsi” seçili olması önemlidir. Böylece bütün depolarda ve uygulama seçeneklerinde arama yapılabilir.
Synaptic ile Sistem Güncelleme
Resim 185 : Synaptic Paket İndirme
Öncelikle sistem güncellemeleri için en solda bulunan “Tazele” (Resim 184/1 nolu
alan) butonuna basarak depolarda bulunan güncellemeleri kontrol etmeliyiz. Tazeleme işlemi başladığında üstte görüldüğü gibi bir ekran açılacaktır ve depolardaki
paketler kontrol edilecektir.
Tazeleme işleminden sonra “Tüm Yükseltmeleri Seç” (Resim 184/ 2 nolu alan) tıklandığında sistemde kurulu bulunan uygulamalar ile depolarda bulunan güncel uygulamalar arasında fark olan uygulamalar otomatik olarak seçilmiş olur.
Resim 186 : Synaptic Güncelleme Onay
158
Pardus İşletim Sistemi
Güncellemeleri seçtikten sonra “Uygula” (Resim 184/ 3 nolu alan) butonuna tıkladığında Synaptic yüklemeye başlayacağı uygulamaları ve güncellemeleri son kez gösterir. (Resim 186) “Uygula” dendiği zaman da güncellemeleri yüklemeye başlayacaktır.
Güncelleme işlemi sisteminizdeki güncelleme miktarına ve İnternet hızınıza göre birkaç dakika sürebilir.
Synaptic ile Program Yükleme
Resim 187 : Synaptic İle Uygulama Yükleme
Yüklemek istenilen uygulama yukarıdaki “Hızlı Süzgeç” bölümüne yazılır. (Resim 187)
Alt kısımda çıkan uygulama listesinden yüklemek istenilen uygulamanın üzerine sağ
tıklayarak “Yükleme İçin İşaretle” seçilir ve “Uygula” tuşuna basarak kurulum başlatılır.
Uygulamaların yanındaki kutucuklar yeşil renkte ise bu, o uygulamanın kurulu olduğunu gösterir.
Listeden bir paket seçildiğinde alt kısımda açıklama bölümünde paketle ilgili açıklamalara ulaşılabilir, “Get Screenshot” ile uygulamanın görüntüsüne bakıp aranılan uygulama olup olmadığına bakılabilir, sürüm notlarıyla ilgili bilgilere ulaşılabilir.
“Genel” sekmesinden paket bilgilerine ulaşılabilir, “Bağımlılıklar” sekmesinden uygulamanın çalışması için gerekli olan ve kurulumla birlikte yüklenecek bağımlılıklar
görülebilir.
159
Pardus İşletim Sistemi
Synaptic üzerinden kurulu olan paketler de kaldırılabilir. Aynı şekilde arama yaparak
kurulu uygulamanın üzerinde sağ tıklayarak “Kaldırma İçin İşaretle” ve “Tamamen
Kaldırma İçin İşaretle” seçilerek uygulama sistemden kaldırılabilir.
Synaptic Üzerine Yeni Depolar Ekleme
Resim 188 : Synaptic Depo Ekleme
Synaptic üzerine yeni depolar eklemek için Ayarlar > Depolar sekmesine girilir, “Yeni”
diyerek istenilen depolar eklenebilir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta; Pardus 2013, “Debian Wheezy” kullanılarak geliştirilmesine rağmen depo yapısı birebir aynı değildir. Bu nedenle Pardus altında Pardus’un depolarının kullanılması tavsiye edilir. Debian için üretilmiş paketleri
elle sisteme kurabilirsiniz ancak direk olarak Debian depolarını Pardus’a eklerseniz
bağımlılık sorunları yaşanabilir, hatalı güncelleme yapılabilir ve bunun sonucunda
sistem açılmayabilir.
APT (Advanced Package Tool)
APT Paket Yöneticisi, yani Gelişmiş Paketleme Aracı, Debian GNU/Linux ve Debian
tabanlı işletim sistemlerinin paket yönetim sistemidir. APT daha önce bahsettiğimiz
paket yöneticilerinden farklı olarak arayüz ile değil komut sistemi ile çalışmaktadır.
Synaptic gibi yeni yazılım paketleri yükleme, mevcut yazılım paketlerini yükseltme,
paket liste içeriklerini güncelleme ve tüm sistemi güncelleme gibi işlemleri yapan bir
uçbirim komutudur.
160
Pardus İşletim Sistemi
APT’nin uçbirim üzerinde komutlarla çalışmasına, arayüze sahip olmamasına rağmen
kullanımı oldukça kolaydır.
Komutları incelemeye başlamadan önce belirtmemiz gereken bir nokta var; APT ile
yapacağınız işlemler için uçbirim açıp komutları girdiğinizde;
“E: Could not open lock file /var/lib/dpkg/lock - open (13: Erişim engellendi)
E: Unable to lock the administration directory (/var/lib/dpkg/), are you root?”
şeklinde bir uyarı alıyorsanız bu APT’nin sisteminiz üzerinde değişiklik yapması nedeniyle sizden Root yetkisi istemesinden kaynaklanmaktadır. Bu durumu “Root” yetkisi
alarak çözebilirsiniz. Sadece girdiğiniz komut için komutun başına “sudo” yazmanız
yeterlidir. Bunun için “Uçbirim (Konsole)” bölümünden ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
Paket Listelerinin Güncellenmesi
Sistemdeki paketlerin güncellenmesi için;
# apt-get update
komutunun girilmesi yeterli olacaktır. Bu komut ile /etc/apt/sources.list dosyasındaki
arşivlerden güncel paket listelerinin indirilmesi sağlanır. Böylece depolardaki güncel
paketler alınmış olur. Bu işlem süresi depolardaki güncelleme miktarına ve İnternet
bağlantınıza bağlı olarak değişebilir.
APT komutlarını kullanma esnasında en çok karşılaşılan sorun; komutlar girildiğinde
E: Could not get lock /var/lib/dpkg/lock - open (11: Özkaynak geçici olarak kullanılamaz durumda)
E: Unable to lock the administration directory (/var/lib/dpkg/), is another process
using it?
uyarısının alınmasıdır. Bu uyarının sebebi, uçbirim açıkken APT komutlarını yazdığınızda başka bir paket yöneticisinin açık olmasıdır. (Örneğin; Synaptic Paket Yöneticisi
açıkken APT komutlarını girdiğinizde bu uyarıyı alacaksınız.)
Paket Kurma
Paket kurulumu yapmak için;
# apt-get install <paketadı>
komutu girilmelidir.
161
Pardus İşletim Sistemi
Buradaki paket adını girerken dikkat etmemiz gereken depolardaki paket adlarını
doğru girmemizdir. Aksi takdirde depolarda bu paketi bulamayacağı için yüklemeyi
gerçekleştiremeyecektir. Eğer paketin tam adını bilmiyorsak birkaç harfini girip “tab”
tuşu ile otomatik tamamlamayı deneyebiliriz.
Paket Kaldırma
Sisteminizden kaldırmak istediğiniz paketler için;
# apt-get remove <paketadı>
komutunun girilmesi gerekir. APT ile paket kaldırma işleminde bağımlılıklar da kaldırılacak ancak konfigürasyon dosyaları kaldırılmayacaktır. Konfigürasyon dosyaları ile
birlikte bir paket kaldırılmak isteniyorsa;
# apt-get --purge remove <paketadı>
komutu kullanılmalıdır.
Paketleri Yükseltme
Sistemdeki paketlerin tamamının yükseltilmesi için paket listelerini güncelledikten
sonra;
# apt-get upgrade
komutu kullanılabilir. Sadece tek bir paketin yükseltilmesi isteniyorsa;
# apt-get upgrade <paketadı>
komutu kullanılır. Ayrıca dağıtım yükseltmeleri için;
# apt-get dist-upgrade
komutunun kullanılması gerekmektedir.
Kullanılmayan Paket Dosyalarını Temizleme
APT ile bir paket kurulacağı zaman gerekli dosyalar /var/cache/apt/archives/ klasörü
altında saklanır. Zaman içerisinde paket kurulumu arttıkça bu klasörde boyut büyümeye ve gereksiz yer kaplamaya başlar. Bunun için APT’nin
# apt-get clean
komutu ile lock dosyaları hariç /var/cache/apt/archives/ ve /var/cache/apt/archives/
partial klasörlerindeki tüm dosyalar silinir. Silinen paketler tekrar yüklenmek istendiğinde APT bu dosyaları tekrar indirir.
162
Pardus İşletim Sistemi
# apt-get autoclean
komutu ile ise sadece indirilmesi artık mümkün olmayan dosyalar silinir. Yani autoclean komutu ile eski ve artık kullanılmayan paketlerin dosyaları silinmiş olur.
Görüldüğü gibi APT ile paket kurulumu, paketlerin güncellenmesi, yükseltilmesi ve
kaldırılması işlemleri komutlar ile yapılmasına rağmen düşünüldüğü gibi zor değildir.
APT ile daha fazla bilgiye ulaşmak ve komutların alt parametreleri için man dosyası
incelenebilir.
APT ve Aptitude Arasındaki Farklar
APT ve Aptitude arasındaki temel farkın anlaşılabilmesi için öncelikle paketlerin bağımlılıkları kavramını anlamak gerekmektedir. Bir paketin çalışmasını ya da performansını etkileyen diğer paketler için o paketin bağımlılığı diyebiliriz. Bağımlılıkları da
üçe ayırabiliriz;
• Zorunlu (Depends): Bu bağımlılıklar kurulmadığı takdirde paketin içerisindeki uygulama çalışmayacaktır.
• Önerilen (Recommends): Bu bağımlılıklar kurulmasa dahi uygulama çalışacaktır
ama bu bağımlılıkların kurulması uygulamanın performansını önemli oranda arttıracaktır.
• Faydalı Görülen (Suggests): Bu bağımlılıkların kurulmaması uygulamanın çalışmasına etki etmeyecektir ancak uygulamanın çeşitli amaçlarla kullanımını kolaylaştıracaktır.
Aptitude APT’nin yaptığı işlemleri yapabilmektedir. “$ aptitude install” “$ aptitude
update” gibi kullanımları da birbirlerine çok benzemektedir. Aralarındaki en temel
fark Aptitude öntanımlı ayarlarında bir paket kurulumu yaptığında o paket için önerilen paketlerinde kurulumunu yapar. Ayrıca Aptitude ayarları değiştirilerek bir paket kurulumda o paket için faydalı görülen paketlerin de yüklenmesi sağlanabilir.
Bu özellikleri dolayısıyla bazı uygulamaların kurulumunda Aptitude tercih edilebilir,
ancak her uygulama için Aptitude kullanılması da sisteminizde gereksiz bir paket yığılmasına yol açabilir.
Wine
Windows İşletim sisteminin .exe uzantılı Pardus’ta çalıştırmamızı sağlayan uygulamadır. Çalıştırmak istediğiniz .exe uzantılı dosyanın üzerinde sağ tıklayarak Birlikte aç <
Wine ile Birlikte aç seçeneğini seçtiğinizde kurulum başlayacaktır.
163
Pardus İşletim Sistemi
Resim 189 : Wine Uygulaması Açılış Ekranı
.exe uzantılı dosyaların çalıştırılması ile ilgili olarak Wine uygulaması kısıtlı bir destek
vermektedir diyebiliriz. Bağımlılıklara ve yazılımın içeriğine bağlı olarak Wine uygulaması tüm .exe uzantılı dosyaları desteklememektedir.
PlayOnLinux
.exe uzantılı programların belli kategorilerde kolaylıkla aranması, kurulması, yapılandırılması ve kaldırılması için kullanılan bir uygulamadır. Sistem üzerinde yüklü
gelmektedir.
Resim 190 : PlayOnlinux Karşılama Ekranı
Uygulamanın açılışının ardından ‘’Uygulama kur’’ seçeneği ile uygulamaların olduğu pencereye geçiş yapılır. Kategori bazında arama yapabilmenin yanında; “Ticari”
“CD’siz çalışanlar” gibi seçeneklerle arama aralığı daraltılabilir.
164
Pardus İşletim Sistemi
Resim 191 : Playonlinux Uygulaması İle Uygulama Kurulumu
İstenilen uygulama seçildikten sonra ‘’Kur’’ seçeneği işaretlenir.
Resim 192 : Playonlinux Kurulum Sihirbazı
Kurulum sihirbazı karşınıza çıkacaktır. Son adım olarak ‘’İleri’’ seçeneği ile kurulumu
başlatmanız gerekmektedir. İşlem uygulamanın boyutuna göre birkaç dakika alabilir.
Ardından uygulama kullanıma hazır hale gelecektir.
165
Pardus İşletim Sistemi
Depolama Ortamları ve İnternet
Sisteme depolarda olmayan bir uygulama ya da depolarda varolan uygulamaların
depolarda olmayan daha güncel sürümleri indirilmek istenirse; İnternet üzerinden
kurulum için .deb uzantılı dosyaların indirilmesi gerekmektedir.
Tabi ki burada bir noktaya dikkat çekmemiz gerekir; Linux sistemlerde önemli olan
güncellik değil kararlılıktır. Depolarda bulunan paketler uygulamaların kararlı olan en
güncel sürümleridir.
Bir uygulamanın İnternet sitesi üzerinden kurulum dosyası indirilmek istediğinde dağıtım seçimi isteyecektir. Pardus 2013 Debian tabanlı olduğu için kurulum için Debian seçmemiz ve deb uzantılı dosyaları indirmemiz gerekir. (Resim 193)
Resim 193 : Dağıtım Seçimi
Resim 194 : Gdebi Paket Kurma
Deb uzantılı dosya bilgisayara indirildikten sonra kurulumun yapılabilmesi için paket
kurucu uygulamalarına ihtiyaç vardır. Bu uygulamalardan Gdebi ve Kpackage Synaptic Paket Yöneticisi ile yüklenebilir. Kpackage KDE için tasarlanmış bir uygulamadır
ancak Gdebi de KDE’de çalışabilmektedir (Gdebi-kde). Bu paket kurulum araçları yüklendikten sonra yapılması gereken sadece indirilen deb uzantılı kurulum dosyasının
üzerinde sağ tıklamak ve “Birlikte Aç” diyerek Gdebi paket kurucusunun seçilmesi
olacaktır. (Resim 194)
166
Pardus İşletim Sistemi
Gdebi Paket Kurucusu açıldığında karşımıza Resim 195’deki ekran gelecektir.
Resim 195 : Gdebi Paket Kurma 2
Bu ekranda “Açıklama” bölümünde paketle ilgili genel bilgilere, “Ayrıntılar” bölümünde sürüm ve boyut bilgilerine ulaşılabilir. “Paketi Kur” seçeneği ile de uygulama
kurulmaya başlayacaktır. Kurulum otomatik olarak yapılacaktır. (Resim 196)
Resim 196 : Gdebi Paket Kurma 3
Jar Uygulamaları ve Çalıştırılması
Jar uzantılı dosyalar java dilinde yazılmış uygulamaların çalıştırılabilir (exe) dosya türüdür. Bu dosyaları Pardus’ta çalıştırabilmek için “openjdk” uygulamaları yüklenmelidir. Synaptic veya yazılım merkezinden yükleyebilirsiniz.
Jar dosyalarını komut ile tetiklemek gerekir. Bunun için komut satırında bazı komutlar yazılmalıdır. Fakat her uygulama için komut satırına gitmek zordur. Hem kullanıcılara komutları anlatmak gerekir hemde her uygulamayı çalıştırmak için komut
yazmak zaman alır.
Jar dosyalarını tıkla-çalıştır hale getirmek için şu adımlar yapılmalıdır.
167
Pardus İşletim Sistemi
Öncelikle masaüstüne sağ tıklanıp “Yeni Oluştur > Uygulama Bağlantısı” ile bağlantı
simgesi oluşturalım. İlk açılan ekranda yapılacak bağlantıya isim verelim.
Resim 197 : Jar Uygulamaları
Uygulama sekmesine gelelim. Komut sekmesinin gözat butonu ile jar dosyasını gösterelim. Dosyayı gösterdikten sonra bu alanın en başına “java -jar” yazalım.
Resim 198 : Jar Uygulamaları ve Çalıştırılması
168
Pardus İşletim Sistemi
Aynı şekilde çalışma yoluna jar dosyasının yolunu tanımlayalım.
Resim 199 : Jar Uygulamaları ve Çalıştırılması
Daha sonra uygulama sekmesi altındaki gelişmiş seçenekleri ile bu dosyaya yetki verelim. Artık çift tıklayarak uygulamayı çalıştırabilirsiniz.
169
Pardus İşletim Sistemi
Kullanıcılar ve Gruplar
• Kullanıcı Ekleme
• Kullanıcı Yetkileri
• Grup Oluşturma
• Grup Kullanıcılarını Düzenleme
170
Pardus İşletim Sistemi
Kullanıcılar ve Gruplar
Kullanıcıları ve grupları 5 ana başlıkta inceleyeceğiz.
Kullanıcı Ekleme
Kde arayüzünde kullanıcıları KUser uygulaması ile yönetebiliriz. KUser açılışta sistem
kullanıcılarını ve bizim eklediğimiz kullanıcıları, kullanıcı id, tam ismi, ev klasörü vb
özellikleri ile listeler.
Resim 200 : Kuser – Kullanıcıları
Ekranın sol tarafında bulunan Ekle-Düzenle-Sil butonları kullanıcı işlemleri için, sağdaki butonlar ise grup işlemleri içindir. Bu ekrandan kullanıcı ve grup ekleyebilir,
düzenleyebiliriz. Ayrıca kullanıcı ekleme işlemi uçbirimden “useradd “ komutu ile de
yapılabilir. (Bkz:Uçbirim (Konsole))
Herhangi bir kullanıcının üzerinde çift tıklayarak detaylarını görebilirsiniz.
Resim 201 : Kuser – Kullanıcı Bilgileri
171
Pardus İşletim Sistemi
Kullanıcı hesabını kapatma, kullanıcının tam ismini girme gibi işlemler bu ekrandan
yapılmaktadır. Pardus da her kullanıcının bir id’si ve bilgilerinin tutulduğu ev klasörü
bulunur.
Parola tanımlamak için ekranın sağ üst kısmında “Parola Tanımla..” butonuna tıklanmalıdır.
Kullanıcı Yetkileri
Resim 202 : Kuser – Parola Yönetimi
Parola yönetiminden hesabın kapatılma tarihi belirlenebilir. Parola değiştirme uyarısı, parola değiştirdikten sonra kaç gün sonra tekrar parola değişimi yapılabileceği,
şifrenin zaman aşımı süresi gibi bazı özellikler bu ekrandadır.
Gruplar sekmesinden ise kullanıcının dahil olduğu grubları görürüz. Bir kullanıcı birden fazla grub’a üye olabilir.
Resim 203 : Kuser Kullanıcıyı Grub’a Ekleme
172
Pardus İşletim Sistemi
Kullanıcıyı herhangi bir gruba dahil etmek istersek onay işareti ile işaretlemememiz
yeterlidir. Genel olarak kullanıcı yetkilendirmesi bu ekrandan yapılmaktadır.
Grup Oluşturma
Resim 204 : Kuser – Gruplar
Gruplar sekmesinde sistemin kendi oluşturduğu ve bizim eklediğimiz grupları listeler. Herhangi bir gruba ait kullanıcıları görmek için grub’un üzerine çift tıklanmalıdır.
Grup Kullanıcılarını Düzenleme
Grup sekmesindeki herhangi bir grubun üzerine çift tıkladığımızda gruptaki kullanıcıları görüntüleyen bir ekran açar.
Resim 205 : Kuser – Gruplar Düzenleme
Seçtiğimiz grub’a kullanıcı eklemek için kullanıcıyı seçip ekle diyebiliriz. Bir kullanıcı
birkaç grub’a dahil edilebilir. Örneğin kullanıcınızı hem kendi grubunuza alıp hem de
root grubuna alabilirsiniz.
173
Pardus İşletim Sistemi
Süreçler (Processes)
Programlar işlemciler üzerinde belirli bir alan kaplar. Her programın kapladığı alan
diğerlerinden farklıdır. Bilgisayarlarda çalışan tüm programlar süreçler şeklinde organize edilir. İşlemci bir programdan diğerine kendi hızı ve sürecin boyutuna göre bir
hızla geçiş yapar. Böylece tüm programlar birlikte çalışıyormuş izlenimi verir. Şimdi
süreçleri ve detaylarını inceleyelim.
Çalışan Uygulamalar ve Hafıza Kullanımları
Uçbirim (Konsole)’den “ps -x” komutu ile süreçleri (çalışan uygulamaları) listeleyebilirsiniz. , “pstree” komutu ile süreçler ağaç yapısı şeklinde listeleyebiliriz. Görsel
olarak tüm süreçleri ve bellek kullanımlarını sistem izleyici uygulaması ile görebiliriz.
Herhangi bir sürecin üzerine fare ile gelindiğinde o sürecin durumunu gösteren pencere görüntülenir.
Resim 206 : Bir Sürecin Durumu ve Bilgileri
İşlemci, ram kullanım miktarı ve süreleri gibi bilgileri görüntüler.
Resim 207 : Sistem İzleyici Süreçler
Hızlı süzgeç kısmına uygulama adını yazarak aramayı daraltabiliriz. Listelenen veya
seçilen uygulamayı “Süreçleri Sonlandır” ile sonlandırabiliriz. Ekranın sağ üst köşesinde süreçleri gruplama seçenekleri bulunur. Bu seçenekler;
174
Pardus İşletim Sistemi
• Tüm süreçler
• Tüm süreçler, Ağaç
• Sistem Süreçleri
• Kullanıcı süreçleri
• Kendi süreçlerim
• Sadece uygulamaları göster şeklindedir.
Uygulamaların isimleri, hangi kullanıcı tarafından kullanıldıkları, ne kadar bellek tükettikleri ve uygulamada aktif olan işin adı her uygulama için ayrı bir satır halinde
listelenir.
Resim 208 : Sistem İzleyici – Sistem Yükü
Sistem Yükü sekmesinden İşlemcitakas alanında Ram’de ve ağda süreçlerin görsel
olarak ne kadar yer kapladığı bilgisine ulaşılabilir.
Uygulama Sonlandırma (Kill Processes)
Süreçler sistemde 3 farklı şekilde bulunur.
1. Çalışan : Aktif olarak çalışan sistemlerdir.
2. Hazır : Çalışabilir süreçtir, başka bir sürecin başlanması için geçici olarak durdurulmuştur.
3. Bloklanmış : Bir tetikleyici olay gerçekleşmeden çalışmaz.
175
Pardus İşletim Sistemi
Herhangi bir uygulamayı seçerek ekranın sol üst köşesinden “Süreçleri Sonlandır” ile
sonlandırabiliriz. Veya uygulamaların listelendiği ekranda uygulamanın üzerinde sağ
tıklayıp, Süreçleri Sonlandır (Del) veya Sinyal Gönder > Öldür(KILL) ile süreci bitirebiliriz. Aynı şekilde uygulamayı askıya alma, askıya alınmış uygulamayı devam ettirme
gibi işlemler bu şekilde yapılabilir. Uçbirimden kill ve kill – 9 komutları ile id’si verilen
süreçler sonlandırılabilir.
Resim 209 : Sistem İzleyici – Süreç Öldür
Önceliği belirleme ile işlemcinin zaman paylaşımına müdahale edebiliriz. Bir uygulamanın işlemciden alacağı zamanı artırabilir, azalatabiliriz. Fakat bu ayarlara fazla
müdahale tavsiye edilmemektedir. Sistemin cpu planlaması kısıtlanmış olacağından
sistem verimliliği azalacaktır.
176
Pardus İşletim Sistemi
Uçbirim (Konsole)
• Uçbirim Kullanımı
• Uçbirim Komutları
• Komutlarda Parametreler
• Komutlarda Yol Tanımı
177
Pardus İşletim Sistemi
Uçbirim (Konsole)
Pardus işletim sisteminde bilgisayarımızdaki pek çok işi grafik kullanıcı arayüzleri ile
yaparız. Bu arayüzlere kabuk adı verilir. Grafik ortamının yetersiz kaldığı zamanlarda
kullandığımız yer konsole arayüzüdür. Komut yazmak pekçok kullanıcıya zor gelse
de kullanıma başladıktan sonra eğlenceli gelmekte, kimi zaman en küçük işlemi bile
komut satırından yapmaktadırlar.
Konsole(Uçbirim)’a ulaşım Pardus Simgesi > Uygulamalar > Sistem > Uçbirim şeklindedir. Ayrıca Dolphin dosya yöneticisinde F4 tuşuna basılarak, grafiksel ortamda
ise Ctrl+Alt+F1..F6 tuşları ile konsole ekranına geçilebilir. Grafik ortama geri dönüş
için Ctrl+Alt+F8 tuş kombinasyonları kullanılmalıdır.
Konsole Kullanımı
Konsole uygulamasını dolphin uygulaması gibi bir dizin içerisinde açarsak
kullanici_adi@bilgisayar_adi bulunulan_dizin$
şeklinde görürüz. Yani gitmek istediğimiz yolu sistem kendisi oluşturur. Normal açıldığında ise
kullanici_adi@bilgisayar_adi:~$
şeklindedir. Gitmek istediğimiz klasörün yolunu yazarak kendimiz ilerleriz.
Resim 210 : Konsol Ekranı
Komut yazma kuralı;
<komut> <parametre> <yol(1)> <yol(2)>
şeklindedir. Yukarıdaki yazım kuralı genel bir tanımdır. Komutlar farklı kombinasyonlar şeklinde, ihtiyacın türüne göre yazılabilir. Birkaç tanesini örneklendirelim.
Sadece komut şeklinde: Parametre yazmadan sadece komut olarak yazılıp çalıştırılan
komutlar vardır. Örneğin bilgisayarınızın ip adresini öğrenmek için komut satırına sadece
178
Pardus İşletim Sistemi
# ifconfig
komutunu yazmanız yeterlidir.
Komut ve parametre şeklinde: Bazı komutlar alt parametresiz çalışmazlar. Veya detaylı bilgi için parametre gereklidir. Örneğin bilgisayarımızın dahili ve harici disklerini ve
boyutlarını görüntülemek için komut satırına
# fdisk -l
şeklinde komut ve parametre yazarız. Parametrelerin çalışabilmesi için öncesinde “-”
orta çizgi işareti yazılmalıdır.
Ayrıca komut arkasına yazılan parametreler “-” işaretinden sonra ardarda yazılabilir.
Örneğin bulunduğumuz yerdeki dosyaları görüntülemek için
$ ls -l
komutunu kullanırız. Gizli klasörler ile beraber göstermesi için
$ ls -la
şeklide “a” parametresini de ekleyebiliriz.
Komut, parametre ve yol: Dosya özelliklerini (okuma,yazma,çalıştırma) değiştirme
veya silme gibi işlemlerde komut ve parametreyi yazdıktan sonra, dosya bulunduğumuz ortamda ise dosya adını değilse yol tanımlanmalıdır. Örneğin home klasöründe yedek adında bir klasörümüzün olduğunu varsayalım. Bu dosyayı silmek için;
$ rm -R /home/yedek
şeklinde yolu tanımlayarak alt klasörleri ile birlikte sildirebiliriz.
Komut(parametre de verilebilir), yol-1 ve yol-2 şeklinde : Uçbirim ekranında bazı komutlar iki yol tanımına ihtiyaç duyarlar. Birinci yol dosya yolu , ikinci yol ise hedef yol
olarak tanımlanır. Eğer komutu dosya yolu olarak tanımlayacağımız ortama giderek
çalıştırırsak yol tanımı bir’e inecektir. Fakat dosyanın bulunduğu ortamda değil isek
iki yolu da tanımlamalıyız. Örneğin bir dosyayı kopyalama işlemi;
$ cp dosya_yolu hedef_yol
şeklinde tanımlanır. Cp komutuna;
$ cp -R dosya_yolu hedef_yol
şeklinde dosya yolu ve hedef yol belirterek alt klasörleri(-R) ile beraber kopyalatabiliriz.
179
Pardus İşletim Sistemi
Uçbirim Komutları
Uçbirim ekranında yapmak istediğiniz işin hangi komut ile yapıldığı bilgisine sahip
değilseniz, örneğin hangi komut ile dosya(klasör) kopyalama yapacağınızı bilmiyorsanız İnternet üzerinden araştırma yapabileceğiniz gibi apropos komutu ile de bu
bilgiye ulaşabilirsiniz. Komut satırına;
$ apropos copy
yazdığınızda kopyalama ile ilgili komutlar ekrana listelenecektir.
Birçok komutun -h veya -help şeklinde yardım dosyaları vardır. Örneğin;
$ mount -h
yazdığımızda bu komut için hazırlanmış help(yardım) içeriğini görüntüler. Help desteği olmayan komutlar için ise “man” komutu kullanılır. “man” yazıldıktan sonra komut
yazılır, ekrana parametleri ve detaylı kullanımı hakkında bilgi görüntülenir. Örneğin;
$ man mount
mount komutunun kullanımı ve detayları listelenebilir. Komut yazıldıktan sonra
daima bir karakter boşluk bırakılır. Bütün komutların yazım şekli aynıdır. Uçbirim
kullanımından detaylı bilgi alınabilir. (Bkz : Konsole Kullanımı)
Komut kullanımında dikkat edilmesi gereken bir husus da yetkidir. Bazı komutlar sistemi etkilendiğinden yetki verilmesi gerekir. Pardus’da sistemin en yetkili kullanıcısı
root kullanıcısıdır. Komut satırında root kullanıcısının yetkileri sudo komutu ile alınır.
Bu yetkiyi tamamen almak için komut satırına;
$ sudo su
şeklinde yazılmalıdır. Yetki isteyen komutlar yazıldıktan sonra uyarı şeklinde yetki parolası isterler. Örneğin apt-get komutu komut satırından uygulama yükleme komutudur. Uygulama yüklenirken sudo ile yetki verilmez ise uyarı verecektir.
Yukarıdaki resimde de görüleceği gibi root yetkisine sahip olunup olunmadığını sorar. Komutun baş kısmına sudo yazıldıktan sonra bizden şifremizi isteyecek ve komutu işleme koyacaktır.
Şimdi komutları kullanım alanlarına göre gruplayalım.
180
Pardus İşletim Sistemi
Listeleme
Pardus’ta bir klasördeki dosyaları listelemek için kullanılan komut ls’dir. Sade kullanımında sadece dosya-klasör isimlerini ekrana görüntüler.
$ ls [seçenek] [dosya]
veya
$ ls [seçenek]
veya sadece ls komutu yazılarak;
Resim 211 : İş Komutu Ekran Çıkışı
Alt parametreler ile kullanımı için bir karakter boşluk ve “-” orta çizgi işaretinden sonra parametreler girilebilir. Man komutu ile ls komutunun detaylarının bir kısmına
değinelim.
Parametreler
-a : (Gizli dosyalar “ . ” (nokta) ile başlar) Gizli dosyaları görüntüler.
-A : İsimlerinde “ . ” ve “ .. “ bulunan dosyaları listelemez.
-c : -lt ile birlikte dosya durum bilgilerinin son düzenlendiği zamana göre sıralar
ve ve bu zamanı gösterir. -l ile birlikte kullanıldığında ise isme göre sıralar ve dosya
durum bilgilerinin son düzenlendiği zamanı gösterir. Aksi takdirde, dosya durum
bilgilerinin son düzenlendiği zamana göre sıralar.
-C : Sütunlar halinde listeleme yapar.--color[=koşul]: Dosya türlerini ayırdetmek
için renklendirme yapılıp yapılmayacağını belirtilir.
-G : Grup sütununu göstermez.
-h : Boyutları kullanıcı tarafından kolay okunabilecek biçimde (1K 234M 2G gibi)
gösterir.
-l : Uzun liste biçimi kullanılır.
181
Pardus İşletim Sistemi
-m : Listeyi virgül ile ayrılmış haliyle gösterir.
-n : Kullanıcı ve grup isimleri yerine numaralarını göstermesi dışında -l gibidir.
-o : Grup sütununu göstermemesi dışında -l gibidir.
-p : Dizinlere “/” göstergesini ekler.
-q : Basılamayan karakterleri ? ile gösterir.
-Q : Girdi isimlerini “Home” şeklinde tırnak içine alır.
-r : İsme göre ters sıralama yapar.
-R : Alt klasörleri ardışık olarak listeler.
-t : Değişiklik zamanına göre sıralama yapılır.
-u : -lt ile birlikte erişim zamanına göre ile sıralar ve bu zamanı gösterir. -l ile
birlikte kullanıldığında ise isme göre sıralar ve erişim zamanını gösterir. Aksi takdirde, erişim zamanına göre sıralar.
-U : Sıralama yapılmaz; girdiler klasördeki sırasına göre listelenir.
-v : Sıralama sürüme göre yapılır.
-1 : Listeleme her satıra bir dosya yazarak görüntüler.
-help : Yardım içeriğini görüntüler.
Dizin Değiştirme
Komut ortamında başka bir klasöre geçmek için cd komutu kullanılır. Her komutun
farklı alt parametreleri olduğu gibi kendine özgü parametreleri de vardır. Geçilmek
istenilen klasör yolu tamamen yazılabilir. Örneğin home klasöründeki kullanıcı klasörünüze kök klasöründen geçmek istiyorsanız komut satırına “cd /home/kullanici_adi”
şeklide klasör yolunu tanımlamalısınız.
$ cd [hedef ]
Parametreler
~ : Sizin home klasörünüze geçer
- : Bir önceki klasöre döner
.. : Bir üst klasöre geçer Dosya ve Klasör Yönetimi
182
Pardus İşletim Sistemi
Bir klasör veya dosyayı kopyalamak için cp komutu kullanılır.
$ cp [seçenekler][kaynak] [hedef ]
Parametreler
-R : Alt klasörler ile beraber kopyalar.
-f : Hedef bölgede kopyalanacak dosya varsa, orada var olanı hiçbirşey sormadan
siler ve diğer dosyaları kopyalar.
-v : Ne yapıldığı bilgisini kullanıcıya döner.
-p : Kopyalanacak dosya ve klasörlerin izinlerin ve sahiplerinin korunmasını sağlar.
-u : Kaynak dosya Hedef dosyadan daha yeni ise veya karşı tarafta kaynak dosya yok
ise kopyalama yapar.
Dosya ve klasör taşıma ve isim değiştirme işlemleri için mv komutu kullanılır. Cp komutuna benzer.
$ mv [seçenekler][kaynak] [hedef]
Parametreler
-f : Hedefin üzerine yazmak için sormaz.
-i : Hedefin üzerine yazmadan önce sorar.
-u : Hedef dosya yoksa taşıma yapar veya daha eski ise taşıma yapar.
Yeni klasör oluşturmak için mkdir komutu kullanılır.
$ mkdir [seçenekler] [klasör_ismi]
Parametreler
-p : İç içe dosya oluşturulmasını sağlar.
Dosya silmek için rm komutu kullanılır.
$ rm [seçenekler] [dosya]
Parametreler
-f : Dosyayı silerken sormaz.
-i : Silmeden önce sorar.
-r : Dizinleri alt klasörler ile beraber siler.
183
Pardus İşletim Sistemi
Boş bir klasörü silmek için ise rmdir kullanılır.
$ rmdir [seçenek] [dosya]
Parametreler
-p : Verilen dosya yolunu sırayla siler. Yani “yedek/ilkyedek/son” şeklinde klasör yolu
tanımlandığında sondan başlayarak önce son’u silmeye çalışır. Daha sonra ilk yedek,
sonra yedek klasörünü siler.
Touch dosya varsa tarihini değiştirir, yoksa yeni dosya oluşturur.
$ touch [seçenek] [dosya]
Parametreler
-a : Sadece erişim zamanını günceller.
-c : Dosya yoksa yeni dosya oluşturmaz.
-m : Yalnız değişim zamanını günceller.
-h : Yardım içeriğini görüntüler.Pwd komutu çalışılan klasörün ismini verir.
$ pwd [seçenek] Metin Dosyalarını Düzenleme-Görüntüleme
Metin dosyalarının içeriğini görüntülemek için cat komutu kullanılır. İlk satırdan görüntülemeye başlar.
$ cat [seçenek] [dosya]
Parametre
-n : Çıktıdaki satırları numaralandırır.
Aynı işlemi gören diğer bir komut da tac komutudur. Tek fark son satırdan başa doğru
görüntüleme yapar.
Dosya içeriğinde arama yapmak için grep komutu kullanılır.
$ grep [aranacak_kelime] [dosya]
Hedef dosyadaki metinleri görüntülemek ve düzenlemek için pico kullanılır. Dosyayı
basit bir metin editörü ile açar.
$ pico [seçenekler] [dosya]
184
Pardus İşletim Sistemi
Benzer işlev gören metin görüntüleme komutları şunlardır;
• sort : Dosyadaki satırları alfabetik sıraya göre dizip gösterir.
• Vi : Tek başına kullanıldığında boş bir veri giriş ve düzenleme alanı görüntüler.
Komut’dan sonra dosya yazılarak içerik görüntülenebilir.
• Nano: Hedefte herhangi bir dosya yoksa oluşturur. Kaydetmeye ve düzenlemeye
izin verir.
Resim 212 : Uçbirim Nano Metin Editörü
Sıkıştırılmış(Arşiv) Dosyalarını Açma
Pardus’a paket yöneticileri haricinde indirilen sıkıştırılmış dosyalar komut ortamında
kendine özgü yöntemle açılır. Örneğin tar.gz uzantılı dosyaları açmak için;
$ tar xvzf [dosya.tar.gz]
şeklinde komutlar yazılmalıdır.
Ağ Komutları
• ftp : Adresi verilen FTP sunucusuna bağlanır.
• ping : Belirtilen adrese(sunucuya) anlık veri gönderimi yapar. Sunucuya erişimi
kontrol eder.
• ssh : Belirtilen sunucuya belirtilen kullanıcı adı ile bağlantı yapar.
• telnet : Uzaktaki makinaya TELNET protokolü ile bağlanır.
Sistem Komutları
• date : Sistem saati ve tarihini görüntüler.
• df -h : Sistemdeki disklerin kullanımını görüntüler.
• free : Bellek kullanımını görüntüler.
• hostname : Yerel sunucu adını verir.
• uptime : Bilgisayar açıldığından beri geçen süreyi verir.
• who : Makineye bağlı kullanıcıları listeler.
• Whoami : Giriş isminizi görüntüler.
185
Pardus İşletim Sistemi
İçerik Kıyaslama
İki dosya arasındaki farkları listeleme için diff komutunu kullanırız.
$ diff [dosya_1] [dosya_2]
Belirtilen ilk dosyadan başlar satır satır kıyaslar. Benzer bir veri bulduğunda görüntülemeden diğer dosyaya geçer. İkinci dosyadaki verileri listelerken yine benzer satır ile
karşılaştığında diğer dosyaya geçer. Böylece farklı olan satırları listelemiş olur.
-a : Bu parametre ile metin olmayan dosyaları da metin dosyası olarak kabul eder ve
içeriğini görüntüler.
-b : Kelimeler arasındaki boşluklar fark olarak dikkate alınmaz.
-i : Bu parametre ile büyük-küçük harf dikkate alınmaz, ark olarak kabul edilmez.
-d : En küçük değişiklik gözden geçirilir. Sistemi yavaşlatabilir.
Süreçleri Yönetme Komutları:
ps komutu ile çalışan süreçler süreç id’leri ile birlikte listelenir.
$ ps [parametre]
Parametreleri
-a : Herhangi bir kullanıcıya ait tüm süreçleri listeler.
-x : Bir kullanıcı tarafından başlatılmamış süreçleri ekrana getirir
-r : Sadece çalışan süreçleri listeler.
-u : Süreçlerin sahiplerini listeler.
Bu parametreler aynı pstree komutu ile süreçler ağaç yapısı şeklinde listelenir.
186
Pardus İşletim Sistemi
Resim 213 : Pstree Komutu Ekran Çıktısı
“p” parametresi ile kullanıldığında her sürecin id’sini de görüntüler. Kill komutu ile bu
id yazılıp süreç sonlandırılır.
Kill, işlem id’si belirtilen sürece sinyal gönderme komutudur. Süreç id’sini öğrenmek
için ps, pstree komutları kullanılır. Gönderilmek istenen sinyal türleri “-l” parametresi
ile listelenir. Örneğin süreci öldürmek için SIGKILL komutunun sayısal olarak karşılığı
olan “9”’ kullanılır. Sonlandırmak istenilen sürecin id’si 1200 olsun. Bu süreç komut
satırınına;
$ kill -9 1200
şeklinde yazılarak sonlandırılır.
Killall, İşlem id’sine ihtiyaç olmadan işlemin adı girilerek sonlandırma yapılır.
Örneğin;
$ killall amarok
yazılarak açık olan amarok uygulaması sonlandırılır.
187
Pardus İşletim Sistemi
Dosya ve Klasör İzinlerini Değiştirme
Dosya ve klasörlerin yetkilerini değiştirmek için chmod komutu kullanılır. Bu komut
“Dosya ve Klasör İzinleri” başlığında detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Uygulama Çalıştırma Komutları
Pardus’ta uygulama yükleme yöntemlerinden birisi de uçbirim ekranıdır. Uçbirim ekranında uygulama yüklemek için sh komutu kullanılır. Uygulamaların “dosya_adi.sh”
veya “install.run” gibi kurulum dosyaları vardır. Bu dosyaların çalıştırılması için komut
satırına;
# sh install.run
şeklinde komut yazılmalıdır. Dosyanın içeriğine göre süre değişiklik gösterir. Yine içeriğe göre önergeler ile karşılaşılabilir. Sh dosyalarını çalıştırmak için yetki gerekebilir.
Öncelikle bu dosyaya yetki verilmelidir.(Bkz: Dosya ve Klasör İzinleri)
Komut ortamında ki diğer bir kurulum şekli ise “./” şeklindedir. Yukarıdaki komutun
yerine;
# ./dosya_adi.sh
şeklinde yazılabilir.
Kullanıcı ve Grup Komutları
Sisteme hangi kullanıcı ile giriş yaptığı bilgisine logname komutu ile ulaşılır.
$ logname
Kullancı değiştirmek için su komutu kullanılır.
$ su [kullanıcı_adı]
şeklinde yazılarak istenilen kullanıcıya geçilir. “-” parametresi yazılarak veya sade kullanımında yani kullanıcı belirtilmediğinde root kullanıcısı aktif olur.
Kullanıcı arayüzünden kullanıcı ve grup oluşturma işleminden bahsedilmişti. Komut
satırından kullanıcı ekleme işlemi useradd komutu ile yapılır. Öncelikle parametrelerinden bahsedelim.
Parametreler
-c : Açıklama alanını temsil eder. Bu parametre ile kullanıcı için açıklama eklenir.
-d : Eklenilen kullanıcı için ev klasörü bu parametre ile tanımlanır.
-e : Kullanıcı hesabının son kullanılma tarihi belirtilir.
188
Pardus İşletim Sistemi
-g : Kullanıcının üyesi olacağı grup belirtilir.
-s : Sisteme girişte kullanacağı kabuk adresi belirtilir.
-u : Her kullanıcının bir id numarası vardır. Bu parametre ile kullanıcıya id tanımlanır.
-p : Kullanıcının parolası tanımlanır.
Kullanıcı eklemek için komut satırına;
# useradd [kullanıcı_adı]
şeklinde sade bir tanım yeterli olaraktır. Sistem kullanıcı ile ilgili diğer parametreleri
otomatik oluşturacaktır. Arzu edilirse yukarıdaki parametreler kullanılarak;
# useradd -u [kullanıcı_id] -g [grup] -d [ev_klasörü] -s
[kabuk_adresi] [kullanıcı_adı]
detaylı bir şekilde yazılabilir.
Useradd komutunun parametresi olan “p” ile oluşturulan parola passwd komutu ile
değiştirilir. Bu komut ile yapılan değişiklikler “/etc/shadow” dosyasına geri döndürülemez bir şifreleme ile kaydedilir. Komut satırına;
# passwd
yazıldıktan sonra eski şifreyi ve yeni şifreyi iki defa isteyerek şifreyi değiştirebiliriz.
Parola ile ilgili kullanılabilecek parametreler;
-k : Kullanıcı için belirtilen geçerlilik süresi dolmuş hesaplarda değişiklik yapar.
-l : Kullanıcının hesabını kilitler. Root yetkisi gerekir. “/etc/shadow” dosyasındaki
şifrelenmiş söz diziminin başına “!” ünlem işareti koyar.
-u : Kilitli hesabı açar. “l” parametresinin tersidir. Söz diziminden ünlem işaretini kaldırır.
-d : Kullanıcı hesabının parolasını kaldırarak parolasız girmesini sağlar. Root yetkisi
gerekir.
Oluşturulan kullanıcıyı silme işlemi için ise userdel komutu kullanılır. “r” parametresi
verildiğinde useradd komutundaki parametrelerin oluşturduğu yapı ile beraber siler.
Komut satırına;
# userdel [kullanıcı_adı]
veya
#userdel -r [kullanıcı_adı]
189
Pardus İşletim Sistemi
şeklinde yazılabilir.
Groups komutu ile kullanıcının hangi gruplara dahil olduğu görüntülenir.
$ groups
parametresiz sade bir şekilde yazılara sonuç alınır.
Chgrp ile dosya ve klasörlerin hangi grub’a ait olacağı bilgisi değiştirilir. Komut yazımı;
$ chgrp [grup] [dosya]
şeklindedir. R parametresi ile beraber yazıldığında klasör altındaki tüm alt klasör ve
dosyaların grubu da değişir.
Dosya ve klasörlerin kullanıcılarını ve gruplarını değiştirme chown komutu ile yapılır.
İki parametrelidir. İki farklı kullanımı vardır.
drwxr- xr – x 2 pardus pardus 4096 May 30 17:16 Belgeler
şeklinde kullanıcısı Pardus bulunduğu grup Pardus olan klasörün sadece kullanıcısını
# chown root Belgeler/
yazarak değiştirebiliriz. Kullanıcı ve grub arasına “:” koyarak
# chown root:root Belgeler/
drwxr- xr – x 2 root root 4096 May 30 17:16 Belgeler
hem kullanıcısını hemde grubunu root olarak değiştirebiliriz.
Diğer komutlar
Reboot : Sistemi yeniden başlatır.
# reboot
Sleep : Belirtilen bir zaman sonra komut çalıştırılmak isteniyorsa bu komut kullanılır.
Fakat komut yorumlayıcı belirtilen süre içerisinde herhangi bir iş yapmaz. Örneğin;
$ sleep 15;df -m
15 saniye boyunca herhangi bir işlem yapılamaz. 15 saniye sonra ekrana disk durumunu görüntüler.
Who : Sistemdeki aktif kullanıcıları görüntüler.
$ who
190
Pardus İşletim Sistemi
Cal : Komut tek başına yazıldığında bugüne ait takvimi görüntüler. Arzu edilirse ay ve
yıl parametreleri girilerek istenilen tarihin takvimi görüntülenebilir.
$ cal [ay] [yıl]
Clear : Komut ekranını temizler. Parametresi yoktur, sade komut olarak yazılır.
$ clear
Diff : İki dosya arasındaki farkları listeler.
$ diff [dosya_1] [dosya_2]
Belirtilen ilk dosyadan başlar satır satır kıyaslar. Benzer bir veri bulduğunda görüntülemeden diğer dosyaya geçer. İkinci dosyadaki verileri listelerken yine benzer satır ile
karşılaştığında diğer dosyaya geçer. Böylece farklı olan satırları listelemiş olur.
“a” parametresi ile metin olmayan dosyaları da metin dosyası olarak kabul eder ve
içeriğini görüntüler.
“i” parametresi ile büyük-küçük harf dikkate alınmaz. Fark olarak kabul edilmez.
Startx : Grafik kart desteklenmediğinde arayüze ulaşmaya yarar.
$ startx
Uname : Sistem bilgisini görüntüler.
Parametreler
-a : Tüm parametreler aktif olarak görüntüleme yapar.
-v : Çekirdek sürümünü görüntüler.
-o : İşletim sistemini görüntüler.
-p : İşlemci bilgisini görüntüler.
Komut satırına;
$ uname [seçenek]
şeklinde yazılır.
Apt-get : Basit bir tanımla uygulama yükleme kaldırma komutudur. Mevcut depolardaki uygulamalar;
# apt-get install [uygulama_adı]
şeklinde yüklenebilir veya
191
Pardus İşletim Sistemi
# apt-get remove [uygulama_adı]
şeklinde kaldırılabilir.
Aptitude : Bu komut da uygulama yükleme komutudur. Apt-get komutundan farklı olarak uygulamanın tüm alt bileşenleri ile yükleme-kaldırma işlemi yapar. Sistemi
güncelleme veya sürüm yükseltme içinde kullanılır. Komut satırına;
# aptitude install [uygulama_adı]
ve
# aptitude remove [uygulama_adı]
şeklinde yazılır.
Mount : Harddik, usb disk, DVD-Rom gibi aygıtların kök klasör altına bağlanmasını
sağlayan komuttur. Harici harddisk ve usb gibi taşınabilir aygıtlar “/media” klasörüne kendi ismi ile bağlanır. Dahili harddiskler “/dev” klasörü altında sda1, sda2 gibi
isimler ile isimlendirilirler. Sistem hangi diski nereye bağlayacağı bilgisini “/etc/fstab”
dosyasında tutar. Sistemin otomatik bağlamadığı durumlarda komut satırından bu
komut ile aygıtları istediğimiz klasöre bağlayarak verilerimize ulaşabiliriz. Komutun
kullanımı;
$ mount [parametre(ler)] [bağlanacak_aygıt] [bağlanılacak_yer]
şeklindedir. Örneğin;
$ mount -t /dev/sda1 /Yeni\KlasörUmount
Daha önceden yapılmış bir aygıt bağlantısını sonlandırır.
$ umount [bağlanacak_aygıt]
şeklinde kullanılır. Yukarıdaki bağlantı;
$ mount /dev/sda1
şeklinde yazılarak sonlandırılır.
Alias : Bu komut ile komut veya komutlar bütününe takma ad verilir. Kısa takma adlarla komutlar bir bütün halinde işletilir. Örneğin komut ortamında dosya ve klasörleri listelemek için “ls -la” komutunu kullanılır. Bu parametre ile komutu;
$ alias g=’ls -la’
şeklinde yazılarak g harfine atanabilir.
192
Pardus İşletim Sistemi
Komutlarda Parametreler
Uçbirim de yazılan komutlar bazı parametrelere ihtiyaç duyarlar. Bunlar;
; : Aynı satırda birden fazla komutu ard arda çalıştırır. Örneğin komut satırına
$ pwd;ls -l
yazarak pwd ile bulunduğumuz klasörü ve ls komutu ile içeriğini aynı anda görüntüleyebiliriz.
+ : chmod gibi yetkilendirme komutlarında yetki eklemek için kullanılır.( chmod
+x çalıştırma yetkisi eklendi.)
- : Bir komutun alt parametresini aktif hale getirmek için parametrenin önünde
kullanılır. Örneğin ls komutunun dosya ve klasörleri liste halinde göstermesi
için “-l” parametresi “ls -l” şeklinde aktif hale getirilir.
Ayrıca “+” parametresindeki gibi yetki alma işleminde kullanılır.(chmod -x gibi)
? : Bir karakteri temsil eder. Herhangi bir karakter olabilir.
¨ : Kullanıldığı yere göre değer veya değerler alır. “adr*”olarak yazıldığında “adr”
ile başlayanları temsil eder. “adr*s” olarak yazıldığında “adr” ile başlayıp sonu “s”
ile bitenleri temsil eder.
> : Komut satırındaki görüntüyü belirtilen dosyaya kaydeder. Belirtilen dosya varsa içeriğini silerek yeni bilgiyi kaydeder.
>> : Komut satırındaki görüntüyü dosya içeriğini silmeden aktarma ihtiyacı hissedildiğinde kullanılır. Örneğin dosya içeriğini “ ls -l “ ile görüntületip bu bilgiyi;
$ ls -l >> cikti
şeklinde cikti adlı dosyaya alabiliriz. Belirtilen adreste dosya yoksa oluşturur, varsa
üzerine içeriği değiştirmeden kaydeder.
< : Dosya veya aygıttan veri girişini yönlendirir.
~ : Aktif kullanıcının ev klasörünü gösterir.
| : Bir komutun çıktısı diğer komuta girdi olarak gönderilmek istendiğinde iki komut arasına yazılır.
193
Pardus İşletim Sistemi
[ ] : Karakter veya karakter topluluğunu temsil eder. Örneğin “c[eaio]” olarak yazıldığında “c” harfi ile başlayan “eiao” harfleri ile devam eden şekilde, “ c[eaio]
m” olarak yazıldığında “m”harfi ile sonlananlar şeklinde kabul edilir. Harf topluluğu aralığı vermek için “c[a-z]m” şeklinde yazılıp “a”’dan “z”’ye tanımlaması
yapılabilir. “*[!a-z]” şeklinde “!” ünlem işareti yazılarak büyük harf içermeyen
şeklinde şart koşulabilir.
Komutlarda Yol Tanımı
Komutlarda yol tanımında cd komutu kullanılır. Kullanımı;
$ cd klasör/
şeklindedir. “cd” komutundan sonra bir karakter boşluk daha sonra klasör adı şeklide yazılmalıdır. Bir klasörün içeriğine gidilmek istendiğinde tek adresleme, birden
fazla klasör altına erişim yapılmak istendiğinde yol tamamen adreslenmelidir. Örneğin home klasörümüzün altında pardus kullanıcı adlarımıza ait klasör, onun altında
Download klasörü olsun. Download klasörümüzde bulunan bir deneme klasörümüze uçbirimden erişmek istediğimizde;
$ cd /home/pardus/Download/deneme
şeklinde bir komut yazmalıyız. Başlangıçtaki “/” kök klasörünü daha sonrakiler ise bu
yazılanın bir klasör olduğunu ifade eder.
Uçbirimden bir komut yada klasör adresi yazarken büyük-küçük harf kullanımına
dikkat edilmelidir. Aksi taktirde yazdığımız yolu, dolayısıyla klasörü bulamayacaktır.
Hangi klasör altında olduğumuzu öğrenmek ve yol tanımının nasıl olduğunu görmek
için uçbirim ekranına “pwd” yazmamız yeterlidir.
194
Pardus İşletim Sistemi
Linux(Pardus) Dosya Hiyerarşisi
• Dosyalar
• Klasörler
• Depolama Üniteleri
• Hiyerarşi
• Dosya ve Klasör İzinleri
195
Pardus İşletim Sistemi
Linux (Pardus) Dosya Hiyerarşisi
Çoğu bilgisayar kullanıcısı dosya ve klasör kavramını birbirine karıştırmaktadır. Küçük
bir örnek ile aralarındaki farkı anlatalım. Yeni aldığımız defterin içerisindeki herbir
sayfa birer dosyadır. Defterin kendisi ise klasördür. Veya ay ay giderlerimizi tuttuğumuz, plastik poşet içerisine aldığımız belgeler birer dosyadır. Onları bir arada tutan
yapı ise klasördür. Dosya ve klasör kavramları arasındaki farklar alt başlıklar incelendikten sonra kafamızda daha kolay yer edinecektir.
Dosyalar
Dosyalar öncelikle üç’e ayrılırlar. Sistem dosyaları, kullanıcı dosyaları, çalışabilir dosyalar. Sistem dosyaları, işletim sisteminin kullandığı metin tipinde dosyalardır. Kullanıcı dosyaları, işletim sistemini kullanan kullanıcıların dosyalarıdır. Metin tipindedir, sayısal ve alfabetik veri içerir. Çalışabilir dosyalar programlardır. Özel yazılım
ürünleri olup belirli bir amaç için oluşturulmuşturlar.
Şimdi ise dosyaları kullanım alanları ve amaçlarına göre inceleyeceğiz.
Sıkıştırma Dosyaları
tar (Tape archive): Açık kaynak kodlu dosya sıkıştırma ve arşivleme biçimidir. Dosya
uzantıları .tar şeklindedir. Diğer işletim sistemleri de bu dosya türünü arşiv dosyası
olarak tanımaktadır. Pardus’un da tanıdığı linux sistemlere ait diğer sıkıştırma yöntemleri;
• gz
• tgz , tar.gz
• bz2
• tar.bz2’dir. Sıkıştırılmış dosya oluşturma ve açma için dosya üzerine sağ tıklamak
ve çıkar-sıkıştır seçimi yapmak yeterlidir.
Ses Dosyaları
• au : Unix sistemlerin ses dosyası biçimidir.
• Libreofis Dosya Tipleri Odt: Libreofis Kelime İşlemci(Writer) tipi döküman
• Ods: Libreofis Hesap tablosu(Calc) dökümanı
• Odp: Libreofis Sunum(Impress) döküman tipi
• Odg: Libreofis Grafik/Çizim(Draw) tipi döküman
• Odf: Libreofis Veritabanı(Base) tipi Doküman
196
Pardus İşletim Sistemi
Kütüphane Dosyaları
• .so(Library dosyası): Windows’ ta ki .dll dosyalarına karşılık gelen kütüphane dosya
türüdür. Kök klasör (/) altında lib klasörünün altında bulunurlar.
Diğer Dosya Tipleri
• .sh : Unix işletim sistemlerinde kullanılan bash programlama dili ile yazılmış dosya
tipidir. Uçbirim ekranında komutlar ile çalıştırılır.
• .conf (Konfigürasyon dosyası): Unix işletim sistemlerinde kullanılan, ayarların
tutulduğu dosya tipidir.
• .cfg: Programların ayar dosyaları bu uzantı ile saklanır. Metin düzenleyici-görüntüleyiciler ile açılabilir.
• .ogv: RecordmyDesktop ekran görüntüsü kaydetme uygulamasının oluşturduğu
dosya tipidir.
• .aup: Audacity ses düzenleme uygulamasını dosya tipidir.
Klasörler
Pardus’ta ki “/” kök klasör altında bulunan klasörler ve içerisindeki veriler şu şekildedir;
bin : İşletim sistemini kullanmak için gereken ve olması zorunlu temel komut dosyalarını içerir. Sistem boot edildiği anda ilk olarak bu klasör aktif hale gelir. Sisteme
erişim olmasa bile bu komutlar çalışır. Sistem onarma ve veri kurtarma bu komutlar
ile yapılır.
boot : Önyükleyici yapılandırması(Grub), sistem haritası gibi başlangıç aşamasında
gereken ayar ve yapılandırma dosyalarını içerir.
dev : Donanımları dosyalar halinde gösterir. Örneğin bilgisayarımızın harddiskleri
sda1, sda2 şeklinde, haricen taktığımız diskler sdf1, sdf2 şeklinde bir dosya ile temsil
edilir.
etc : Sistem yapılandırma dosyaları bu klasör altındadır. Durağan bir yapıdadır, içerisinde çalıştırılabilir (.sh,.run vb) dosya yoktur. Shadow, passwd gibi kullanıcı ve grup
bilgilerini içeren dosyalar bu klasörde tutulur.
home : Bu klasörün altında her kullanıcıya kendi adına ait bir klasör bulunur. Kişisel
veriler (Resim, Müzik, Videolar vb) bu klasörde tutulur. Her kullanıcı kendi bilgilerine
ulaşabilir. Diğer kullanıcıların bilgilerine ise şifresini bildiği taktirde ulaşabilir.
197
Pardus İşletim Sistemi
lib : Kütüphane dosyalarını(.so) barındırır.
lost+found : Sistemin ani bir kesintiye uğraması anında yarım kalan dosyaları bu klasöre atar. Başka bir değişle kayıp dosya deposudur.
media : DVD-rom, Flash Bellek, Harici Harddisk gibi çıkarılabilir aygıtların bağlandığı
klasördür. Her biri kendi ismi ile klasör oluşturur.
mnt : Başka bir işletim sistemi veya dosya sistemine ait aygıtların bağlandığı yerdir.
Uçbirim ekranından mount komutu ile sisteme dahil edilir. Media klasöründen temel
farkı; çıkarılabilir aygıtlar yerine, dosya sistemleri veya donanım aygıtları bu klasöre
bağlanır. Aslında genel tercih bu yönde olduğu için bu klasöre bağlanır. Arzu ederseniz media klasörüne de bağlayabilirsiniz.
opt : Pardus dağıtımında gelen uygulamalardan haricen yüklenen, işletim sistemi dışından gelen 3.parti uygulamalar bu klasörde tutulur.
proc : Sisteme ait sanal dosyaları barındırır. Örneğin proc altındaki partitions dosyasını açtığımızda bilgisayarımızdaki disklerin bilgilerini anlık olarak gösterir. Veya swaps
dosyasını açarak sisteminizdeki takas dosyalarına dair bilgi alabilir, cpuinfo dosyasıyla işlemcinizin özelliklerini görebilirsiniz.
root : Unix sistemlerinde yönetici kullanıcısı olarak bilinen root kullanıcısının dosyaları home klasörünün altında değil bu klasör altında tutulur.
run : Sistem yeninden başlatıldığındaaktif olacak veriler saklanır.
sbin : Sistem yöneticisiyle ilgili çalıştırılabilir dosyalar bulunur.
srv : Http, ftp, rsync gibi hizmetlere ait klasördür.
sys : Kernel ve donanımlar hakkında bazı dosyaları barındıran klasördür.
tmp : Uygulamaların geçici dosyalarının tutulduğu klasördür.
usr : İşletim sistemi ile beraber gelen veya paket yöneticileri tarafından yüklenen uygulamalar bu klasör altında tutulur. Önemli bir klasördür. Bilgisayarınıza bağlanan
client kullanıcılar bu klasörde yüklü olan tüm uygulamaları yeniden yüklemeden kullanabilirler. Usr altındaki local klasörü ise size ait uygulamaların tutulduğu klasördür.
var : Log dosyaları gibi değişken verileri saklar.
198
Pardus İşletim Sistemi
Depolama Üniteleri
Bilgisayarımızdaki harici depolama üniteleri “/media” klasörünün altında kendi ismi
ile tutulur. Ayrıca dolphin dosya yöneticisi her açıldığında ekranın sol tarafında depolama ünitelerini de görüntüler. Uçbirim ekranında “sudo fdisk -l” yazarak da disklerimizi görebilir işlem yapabiliriz. Disklerimize ulaşımda sıkıntı yaşıyorsak diskimizin
dosya tipine göre uygun yazılımı bilgisayarımıza yüklemeliyiz. Örneğin ntfs dosya
sisteminde olan bir diskimize ulaşımda sıkıntı yaşıyorsak “ntfs-3g” ve “ntfsprogs” yazılımlarını paket yöneticilerinden yüklemeliyiz.
Hiyerarşi
Linux işletim sistemlerinde olduğu gibi Pardus’ta da hiyerarşi “/” kök klasörü ile başlar.
Her klasörün içeriği, bulundurduğu veri ve görevi farklıdır. Klasörler hakkında detaylı
bilgi için Linux (Pardus) Dosya Hiyerarşisi başlığı incelenebilir.
Resim 214 : Linux (Pardus) Dosya Hiyerarşisi
199
Pardus İşletim Sistemi
Dosya ve Klasör İzinleri
Dosya ve klasör izinleri üç başlıkta incelenir. Bir dosyaya;
• Okuma (r)
• Yazma (w)
• Çalıştırma (x)
izinlerinden biri veya birkaçı beraber verilebilir. Her dosya ve klasöre ayrı ayrı yetkilendirme yapılabilir. Sadece okuma yetkisi verilen kullanıcı dosyayı görüntüleyebilir
fakat çalıştıramaz, içeriğine müdahale (Silme, değiştirme) edemez. Neden böyle bir
ihtiyaç olabileceği akla gelebilir. Örneğin ağda kullanıma açtığınız bir libreofis dökümanınıza sadece okuma yetkisi verilerek kullanıcılar tarafından görülmesi fakat müdahale edilmemesini sağlayabilirsiniz.
Yetkilendirme de değinilmesi gereken diğer bir konu ise yetkilendirmenin kullanıcı,
grup ve diğerleri şeklinde yapılabilmesidir. Yani yetki(ler) sadece bir kullanıcıya veya
kullanıcının da dahil olduğu o grub’a veya tüm kullanıcılara göre ayrı ayrı verilebir.
Bu değerler komut satırında şu harfler ile temsil edilir.
u : Dosyanın sahibi
g : Kullanıcının da dahil olduğu grup
o : Diğer tüm kullanıcıları temsil eder
Arayüzden ve uçbirim ekranında ayrı ayrı yetkilendirme yapılabilir. Uçbirim ekranından “chmod” komutu ile yapılan yetkilendirme r,w,x harfleri ile temsil edilir. Harfler
karakter olarak yazılabileceği gibi sayısal olarak da yazılabilir. Harfler;
r : 4 w : 2 x : 1 r (4)+w(2)+x(1)=7
sayıları ile temsil edilir. Yetkilendirilecek klasör ise başında “d” harfi, dosya ise orta çizgi “-” ile başlar. Buradan yetki verilecek belgenin tipi anlaşılır.
Resim 215 : Yetkilendirme Yapısı
İlk üç harf kullanıcıya daha sonraki harfler grub, son üç harf ise diğerlerine aittir. Verilmeyen yetkiler “-” orta çizgi ile gösterilir.
200
Pardus İşletim Sistemi
Sadece kullanıcıya yetki vermek için komut satırına;
$ chmod u+rwx Dosya_adi
Sadece grub’a yetki vermek için;
$ chmod g+rwx Dosya_adi
Sadece grub’a sadece okuma yetkisi vermek için;
$ chmod g+r Dosya_adi
Kullanıcı ve grub’a çalıştırma yetkisi vermek için;
$ chmod ug+x Dosya_adi
şeklinde komutlar yazıllır. U, g, o harfleri kullanıcı, grup ve diğerlerini temsil eder. “+”
işareti yetki ekleme, daha sonraki harfler verilecek yetki türünü temsil eder.
Sayısal olarak da;
$ chmod 777 Dosya_adi
şeklinde verilir. Okuma için 3, okuma ve yazma yetkisi için 3+2=5, tamamı için
3+2+1=7 olarak sayılar verilir. Sayısal yetki türlerine birkaç örnek yazalım.
222 : Kullanıcı, grup ve diğerlerine sadece yazma yetkisi
744 : Kullanıcıya tüm yetkiler, grup ve diğerlerine sadece okuma yetkisi
742 : Kullanıcıya tüm yetkiler, gruba okuma, diğerlerine yazma yetkisi
764 : Kullanıcıya tüm yetkiler, gruba okuma yazma,
761 : Kullanıcıya tüm yetkiler, gruba okuma yazma, diğerlerine çalıştırma
661 : Kullanıcıya ve gruba okuma yazma, diğerlerine sadece çalıştırma
Sayısal olarak yetkilendirmede dikkat edilmesi gereken konu grub’a, kullanıcıya ve
diğerlerine yetki verirken tüm yetkiler sayısal ifadeye dökülmelidir. Yani gruba yetki
verirken kullanıcının yetkisi de, kullanıcıya yetki verirken diğerlerinin yetkisi de yazılmalıdır. Dosyamızın adı “anlatim” olsun. Yetkileri ise “-r-x-w---x” olsun.
Sadece kullanıcıya tüm yetkileri vermek için;
$ chmod 721 anlatim
201
Pardus İşletim Sistemi
şeklinde olmalı. Kulanıcıya tüm yetkiler r(3)+w(2)+x(1) verildiği için 7, grub eski
yetkilerinde kalacağından w(2), diğerleri ise x(1) olur.
Sadece grub’a tüm yetkileri vermek için;
$ chmod 471 anlatim
Sadece grub’a sadece okuma yetkisi vermek için;
$ chmod 451 anlatim
Kullanıcı ve grub’a çalıştırma yetkisi vermek için;
$ chmod 731 anlatim
şeklinde olmalı.
Kullanıcının sistemde yeni oluşturacağı dosyalara ve klasörlere öntanımlı olarak vereceği yetki değerleri umask komutu ile oluşturulur. Umask yetki verme değil aslında
yetki alma komutudur. Komut satırında tek başına bu komutu yazıldığında ön tanımlı yetki değerlerini görüntüler.
Sağdan üç rakam yetkiyi temsil eder. Yukarıdaki çıktıda kullanıcıya tüm yetki verilmiş, kullanıcının bulunduğu grubun ve diğer kullanıcılardan yazma yetkisi alınmıştır.
Umask da alınan değerler şu anlama gelir;
• 0 (Sıfır) değeri ile tüm haklar verilmiş olur.
• 2 (İki) değeri ile yazma yetkisi alınmış olur. Yani yazma işlemi yapılamaz
• 4 (Dört) değeri ile okuma yetkisi alınmış olur. Yani okuma yapılamaz.
Komut yazılarak yetkilerden biri veya birkaçı alınabilir. Umask değeri “000” olduğunda dosyalarda izinler “666” şeklinde, klasörler de “777” şeklindedir. Varolan yetkiyi değiştirmek için komut satırına sayısal olarak almak istediğimiz yetki ile komutu yazmalıyız. Örneğin komut satırına;
$ umask 000
yazdığımızda artık bu kullanıcının oluşturduğu tüm dosya ve klasörler tüm yetkilerle
(Okuma-Yazma-Çalıştırma) oluşacaktır.
202
Pardus İşletim Sistemi
Resim 216 : Dosya – Klasör İzinleri
Arayüzden bir klasöre(veya dosyaya) yetki vermek için klasörün üzerine sağ tıklanıp
izinler sekmesinden yetkilendirme yapılabilir.
Daha detaylı yetkilendirme için “Gelişmiş İzinler” butonuna tıklayıp uçbirim ekranında yapılan şeklide detaylı yetkilendirme yapılabilir.
Resim 217 : Gelişmiş İzinler
203
Pardus İşletim Sistemi
Yedekleme ve Senkronizasyon
• Kbackup Uygulaması ile Yedekleme
• Gadmin – Rsync Uygulaması ile Yedekleme
• Görev Zamanlama (Cron - Crontab)
204
Pardus İşletim Sistemi
Yedekleme ve Senkronizasyon
Yedekleme verilerimizin güvenle saklanması, yazılımsal veya donanımsal bir arıza
oluştuğunda veri kaybına uğramamamız adına çok önemlidir. Yedekleme programlarının bizim belirlediğimiz belli tarihlerde otamatik yedekleme yapma, bu verileri
yine bizim belirlediğimiz ortamlarda kayıt altında tutma gibi özellikleri vardır. Şimdi
bazı yedekleme uygulamalarından bahsedelim.
Kbackup, Gadmin, Rsync gibi uygulamalar sistem yedekleme yapmak için kullanılan
yazılımlardan sadece bazılarıdır. Kullanıcının talebine göre belli zaman aralıklarıyla
otomatik yedekleme yapma, yönlendirilen klasöre kaydetme gibi özellikleri vardır.
Kullanmak için yönetici yetkisi istemesiyle de güvenliği sağlar.
KBackup Uygulaması ile Yedekleme
KBackup sade bir arayüze sahip kullanımı kolay bir yedekleme uygulamasıdır. Şimdi
de kullanımından bahsedelim.
Resim 218 : Kbackup Uygulaması Arayüzü
Uygulama Pardus işletim sisteminin synaptic paket yöneticisi ve yazılım merkezi depolarında bulunmaktadır .
KBackup uygulamasını kullanarak yedekleme yapmak için aşağıdaki adımları takip
edebilirsiniz;
1.adım yedeklemek istediğiniz klasör veya klasörleri seçin
2.adım yedeklediğiniz klasörleri kayıt edeceğiniz klasörü seçin
3.adım Start Backup butonuna basın
Yedekleme işleminiz başlayacak ve seçtiğiniz dosyanın büyüklüğüne göre kısa süre
içerisinde tamamlanacaktır.
205
Pardus İşletim Sistemi
Gadmin - Rsync Uygulaması
Gadmin - Rsync yedekleme yapmak için kullanılan kapsamlı bir uygulamadır.
Uygulama yedekleme yapma işlevinin yanında dilerseniz sizin tayin ettiğiniz gün
veya saatlerde istediğiniz dosya veya dosyaların yedeklemesini otomatik olarak yapabilmektedir. Aynı zamanda uzak bilgisayardan dosya yedekleme yapma ve uzak
bilgisayara dosya yedekleme yapabilme özelliği de vardır. Oluşturulan yedekler üzerinde taşıma, hedef klasörü değiştirme gibi çeşitli yenileme işlemleri de yapılabilir.
Resim 219 : Gadmin Rsync Uygulaması Arayüzü
Yedekleme
Gadmin-Rsync ile yedekleme işlemlerinin gerçekleştirilmesinden bahsedelim;
Resim 220 : Gadmin Rsync Uygulaması Arayüzü
206
Pardus İşletim Sistemi
Uygulamalar bölümünden programı açmak istediğimizde bizden yönetici şifremizi
isteyecektir, program açıldıktan sonra karşımıza gelen arayüz yukarıdaki gibi olacaktır. Yedekleme işlemine başlamak için öncelikle 1.adım ile backup dosyası oluşturulur
ve isimlendirilir böylece süreç başlamış olur.
Resim 221 : Gadmin Rsync Uygulaması İle Yedekleme
3.adıma geldiğimizde program bizden yedeklemeyi lokal, uzak bilgisayara yada uzak
bilgisayardan mı yapmak istediğimizi soracaktır. Seçimimizi yaptıktan sonra ‘’forward’’
sekmesi ile devam etmemiz gerekiyor.
Resim 222 : Gadmin Rsync Uygulaması Dosya Seçim Ekranı
4.adımda yedeklemek istediğimiz dosya veya dosyaların seçimini yapıyoruz.
207
Pardus İşletim Sistemi
Resim 223 : Gadmin Rsync Uygulaması Arayüzü
5.adımda yedek dosyalarını kaydetmek istediğimiz dosyayı seçiyoruz eğer istersek
yeni dosyada oluşturabiliriz.
Resim 224 : Gadmin Rsync Uygulaması Yedek İşlemi
6 ve son adımda Run selected Backup sekmesine tıklanarak yedekleme başlatılır. İşlemleri Backup progress bölümden takip edebilir, Cancel backup ile iptal edebilirsiniz.
Dilerseniz Backup setting bölümde zaman ayarı yapabilir yedeklemeyi otomatik hale
getirebilirsiniz.
208
Pardus İşletim Sistemi
Yedeklenmiş Dosyaların Senkronizasyonu
Gadmin - Rsync ile yedekleme yapabildiğimiz gibi bu dosyalar üzerinde klasörü taşıma, içeriğini değiştirme veya ana dosyadaki tüm bilgi ve değişiklikler ile senkronize
hale getirme gibi değişiklikler yapabiliriz.
Resim 225 : Gadmin–Rsync Yedek Dosyaları Düzenleme
Resim 226 : Yedeklenen Dosyanın Senkronizasyonu
209
Pardus İşletim Sistemi

Resim 227 : Yedeklenen Dosyanın Senkronizasyonu
Yapmak istediğimiz kaynak değiştirme, dosyayı taşıma gibi değişiklikleri bu bölümden tayin ederek gerçekleştirebiliriz.
Görev Zamanlama (Cron-Crontab)
Hiçbir kullanıcı tüm vaktini bilgisayar başında geçirmek istemez. İşletim sistemleri
bu yüzden birtakım işlemler için zaman ayarı yapar ve zamanı gelince çalıştırırlar.
Süreçler konusunda da anlattığımız gibi bazı süreçler başka süreçlerin aktif olması ile
çalışırlar. Güncellemelerin zamanlanması ve zamanı gelince çalışmasını kullanıcılar
ayarlamak isterler. Yani kısacası hem kullanıcılar hemde işletim sistemleri zamanlanmış görevlere ihtiyaç duyarlar. Unix işletim sistemlerinde zamanlanmış görev oluşturma aracı cron’dur. Zamanlanan görevler bir crontab dosyasına yazılır.
Kullanıcı zamanlanmış görev oluşturabilmesi için crontab dosyasına cron görevi tanımlamalıdır. İsterseniz öncelikle bir cron görevinin yazılımı nasıldır onu görelim.
Bir cron göre altı(6) adet değişkenden oluşur. Varsayılan değerler “ * “ karakteri ile
temsil edilir.
* * * * * *
1 2 3 4 5 6
(*)Dakika : Girilebilecek değer aralığı ve türü 0-59 arasıdır.
(*)Saat : Değer aralığı 0-23’dür.
(*)Gün : Sayısal olarak 1-31 girilmelidir.
(*)Ay : 1-12 (Ocak=1... Aralık=12 gibi)
(*)İşgünü : 0-6 arası rakamlar girilmelidir. (Pazar=0...Cumartesi=6 gibi)
(*)İşlem : Komut veya komutlar.
210
Pardus İşletim Sistemi
Bir crontab dosyası üzerinden konuyu detaylandıralım. Öncelikle bilgisayarımızda
daha önce tanımlanmış bir crontab dosyası varmı yokmu kontrolu için komut satırına;
$ crontab -l
yazalım. Eğer ekrana “ no crontab for kullanici_adi “ şeklinde bir çıktı veriyorsa daha
önce bir tanımlama yoktur. Tanımlı bir crontab dosyası varsa ekranda görüntüler. Olmadığını varsayarak bir crontab dosyası oluşturalım. Crontab dosyası oluşturmak için
komut satırına;
$ crontab -e
yazdırılmalıdır. Açılan ekranda # işareti ile başlayan yazılar bulunur. Bunları tamamen
silebiliriz veya en alt kısmına göre tanımlayabiliriz. Örneğin bu ekrana;
55 16 10 7 3 df -m >> /home/pardus/diskdurum.txt
şeklinde yazdğımızda temmuz ayının onunda saat 15:55 de, “/home/pardus/” klasörü
altında “diskdurum.txt” adında bir txt dosyası oluşturur. Veya;
00 16 15-30 * * df -m >> /home/pardus/diskdurum.txt
yazarak her ayın 15 ila 30’u arası,
00 16 1,7,14,21,28 * * df -m >> /home/pardus/diskdurum.txt
yazarak her ayın 1,14,21,28.ci günleri,
00 16 02-28/2 * * df -m >> /home/pardus/diskdurum.txt
yazarak her ayın 2 ila 28 arası her iki güne bir bu işlemi yapması ayarlanabilir.
Her kullanıcının oluşturduğu cron grörevleri “/var/spool/cron/” klasörü altındaki
crontab klasöründe kullanıcı adı ile barındırırlır.
Aslında crontab’ın en çok kullanım alanı yedekleme işlemleridir. Dosya veya klasörleri
belirtilen zaman da belirtilen yere yedekleme yaptırılabilir. Örneğin;
00 16 1 * * cp -R /home/pardus/Resimler /home/pardus/yedek
komutlarını yazdığınızda her ayın 1’inde saat 16:00 da resimler klasörünüzü yedek
klasörüne tüm alt klasörleri ile beraber kopyalar.
Bu ve bunun gibi cron görevleri kullanıcıların ihtiyaçlarına göre değişiklik gösterebilir. Sizde uçbirim komutlarını inceledikten sonra istediğiniz şekilde cron görevi oluşturabilirsiniz.
211
Pardus İşletim Sistemi
Kurulum
• Kurulum
• Çalışan DVD/ USB
• Disk Bölümleme (GParted)
• Grub (Önyükleyici)
• İkinci İşletim Sistemi Olarak Kurulum
• Sanal Makine Üzerine Kurulum
• Disk Üzerine Kurulum
• Harici Disk Üzerine Kurulum
212
Pardus İşletim Sistemi
Kurulum
Pardus güncel sürümünü www.pardus.org.tr adresinden temin edebilirsiniz. Sitede
kurumsal sürüm ve ev kullanıcıları için Tubitak’dan izin alınarak derlenen topluluk
sürümü linkleri mevcuttur. İndirme sayfalarında “.iso” uzantılı kalıp dosyaları ve kalıbın doğruluğunun teyidi için “.md5” dosyaları bulunur. 64 bit işlemciler ve 32 bit
işlemciler için ayrı ayrı linkler verilmiştir. Ayrıca indirme linkerinde “KDE” ve “Gnome”
gibi ifadelerle karşılaşırsınız. Bu isimler masaüstü arayüzleridir. İndirmek istediğiniz
arayüzü karar verip indirmeye başlayabilirsiniz.
İndirilen iso dosyası, “iso kalıbı yazdırma” seçeneğine sahip yardımcı bir program
ile boş bir usb veya dvd’ ye yazdırılmalıdır. Şu konuya açıklık getirilmelidir ki yayında
olan tüm sürümler canlı DVD/USB mantığı ile çalışmaktadır. Daha önceki Pardus sürümlerinde olan çalışan-kurulan sistem ayrımı ortadan kalkmıştır.
Kurulum işlemini usb disk üzerinden gerçekleştireceğiz. Henüz kurulu bir Pardus sistemi olmadığı için USB oluşturma işlemini ISO to USB uygulaması üzerinden anlatacağız. Bu uygulama ücretsizdir ve İnternet üzerinden herhangi bir paylaşım sitesinden indirilebilir.
ISO To USB uygulamasını çalıştırıyoruz. ISO File sekmesi altındaki Browse tuşuna tıklayarak indirmiş olduğumuz Pardus iso kalıbını gösteriyoruz.
Resim 229 : Iso To Usb – Giriş Ekranı
213
Pardus İşletim Sistemi
USB Drive sekmesinden Önyüklenebilir (bootable) yapmak istediğimiz USB diski
seçiyoruz. Eğer disk, uygulama başlatıldıktan sonra bilgisayara takıldı ise bu alanda
görünmeyebilir. “Refresh” butonuna tıklayarak listeyi yenileyin, diskiniz karşınıza gelecektir.
File System ile diskin dosya formatını Fat32 olarak belirliyoruz. Volume Label kısmına 11 karakteri geçmeyecek şekilde isim verilmelidir. Bütün bu adımları tamamladıktan sonra “Burn” butonuna tıklayarak canlı USB disk oluşturmayı başlatıyoruz.
Bu işlemde, disk biçimlendirileceğinden veri kaybı yaşamamak için diskinizdeki verilerinizi yedekleyiniz.
Resim 230 : Iso To Usb – Onay Ekranı
Yazma işlemi tamamlandı uyarı mesajından sonra artık Pardus USB diskiniz kullanıma hazır! Kuruluma geçebilirsiniz.
Kurulum Aşamaları
Oluşturmuş olduğunuz Pardus USB/DVD’sini bilgisayarınıza takıp yeniden başlatın.
Bilgisayarın bios ayarından (Değişiklik gösterebilir Örn: F8, F12, F2 tuşları ile girilir.)
açılış seçeneklerinden USB Disk seçeneğini ilk sıraya getirip, kaydedin. Yeni teknoloji
bilgisayarlarda usb disk, ismi ile birlikte bu ekranda görünecektir. Usb’den başlatma
özelliği olmayan bilgisayarlarda dvd’den kurulum için bu ekradan ilk açılış seçeneği
DVD olarak belirlenmelidir.
Bu aşamadan sonra DVD veya USB’den devam etmenizin hiçbir farkı yoktur. Sadece
DVD sürücüye sahip olmayan sistemlerde USB tercih edilir. Aynı şeklide USB’den başlatma özelliği olmayan sistemlerde DVD tercih edilir.
Pardus içerisinde birçok donanımın sürücüleri mevcuttur. Bilgisayarınızdaki herhangi
bir sürücüyü tanımazsa güvenli moddan devam etmelisiniz. Kurulum tamamlandıktan sonra bu sürücünün kurulumunu yaparak sorunu ortadan kaldırabilirsiniz.
214
Pardus İşletim Sistemi
Resim 230 : Seçim Ekranı
Pardus 2013 KDE 64 Bit seçip Enter tuşuna basıyoruz.
Pardus arayüzü açıldıktan sonra çalışan USB/DVD mantığı ile kullanılabilir. Fakat sisteme yapılan değişiklikler uygulanmayacaktır. Uygulamalar, içerik ve arayüz test edilebilir.
Sağ üst köşedeki Sabit Disk’e Kur’a tıklayarak kurulumu başlatalım.
Resim 231 : Fiziksel Disk Seçimi
İlk olarak açılan ekranda diskleri fiziki olarak listeleyecektir. Tek bir sabit disk varsa
yukarıdaki gibi bir görünüm olacaktır. Harici disk’e veya USB disk’e kurulum yapılmak istendiğinde, bu alanda o diski seçim yaparak devam edebiliriz. Diğer diskler /
dev/sdb, /dev/sdc gibi isimlerle isimlendirilecektir.
215
Pardus İşletim Sistemi
Resim 232 : Örnek Sabit Disk Listesi
Bilgisayarımızda daha önce herhangi bir bölüm oluşturulmadıysa
ve diskin tamamına kurulum yapılacak ise Pardus kendisi bölüm
oluşturmak için onay isteyecektir.
Resim 233 : Tüm Disk’e Kurulum
Diskin tamamına değilde bir bölümüne kurulum yapılacak ise bu onay ekranında
“Hayır” diyerek devam edilmelidir. Örneğin çift işletim sistemi kullanmak istiyorsak
veya diskin tamamını pardus’a ayırmak istemiyorsak hayır diyerek disk oluşturma
işlemini kendimiz yapabiliriz. “Evet” onayı verdiğimizde ise Takas(Swap) ve kurulum
alanlarını otomatik olarak oluşturacaktır.
Mevcut diskleri silmek ve yeniden oluşturmak için “Bölümleri düzenle” ye tıklanmalıdır. Disklerin üzerine sağ tıklayıp sil veya yeni bölüm oluştur denilebilir. Kurulum için
oluşturacağınız alanın dosya formatı “ext4” olmalıdır. Ext4 unix sistemlerde kullanılan
dosya formatıdır. Ntfs’in pardus’taki halefidir.
Resim 234 : Disk Bölümleri
216
Pardus İşletim Sistemi
Pardus işletim sisteminde, sahip olduğunuz fiziksel RAM’in daha fazla belleğe ihtiyaç duyduğunda, hard diskin bir kısmının fiziksel bellek gibi kullanılmasını sağlayan
sisteme Takas(Swap) denir. İlk bölüm olarak swap alanını oluşturmak hız açısından
faydalı olacaktır. Biçimlendirdiğimiz diskin üzerinde sağ tıklayıp yeni bölüm diyoruz.
Resim 235 : Bölüm Ekleme (Swap)
Swap alanı için ram’im 2 katı olması tercih edilir, arzu edilen miktar girilebilir. Dosya
sistemi “linux-swap” olarak seçilmelidir. Birim etiketine anlaşılır olması için swap yazılabilir. Daha sonra kurulum yapılacak diski oluşturmak için kalan bölüme sağ tıklayıp
tekrar yeni bölüm diyoruz.
Resim 236 : Pardus Bölümü Ekleme
Pardus kurulum için minumum 8 GB’lık alan ihtiyaç duyar fakat önerilen miktar 20
GB’dır. Dosya sistemini ext4 olarak seçip, birim etiketi girerek yeni birimi ekliyoruz.
Disk’te harici bir alan daha oluşturmak istendiğinde bu alanda disk boyutunu mev-
217
Pardus İşletim Sistemi
cut diskten küçük bir miktar girerek yeni disk oluşturmaya imkan verebiliriz. Yapmak
istediğimiz işlemleri ekranın orta kısmındaki pencere de gösterecektir. Bütün bu disk
işlemlerinden sonra ekranın üst kısmındaki yeşil onay işaretine tıklıyoruz.
Resim 237 : Biçimlendirme Onay Ekranı
“Uygula” butonuna tıklayarak değişiklikleri uygulamasını bekliyoruz.
Resim 238 : Biçimlendirme Yapılıyor
Kurulum yapmak istediğiniz diskin üzerinde sağ tıklayıp “/” atanacak yeri (Bağlama
noktası) seçin.
Kullanıcı adı, parola ve makine adınızı girin. Kullanıcı adı ile makine adının aynı olmamasına ve türkçe karakter kullanmamaya özen gösterin.
218
Pardus İşletim Sistemi
Resim 239 : Kullanıcı Bilgileri Girişi
”İleri” tuşuna tıklayıp devam ediyoruz.
Resim 240 : Önyükleyici (Grub) Ekranı
Grub; yüklü işletim sistemlerini açılış ekranlarına listeleyerek seçim yapmamıza imkan veren bir uygulamadır. Bu nedenle grub’ı diskimizin başına kurmalıyız. Yüklü
olan işletim sistemlerinin ayarların okuyacak ve açılışta bize sunacaktır. Bu alanda
herhangi bir müdahale diğer işletim sistemimize ulaşmamıza imkan vermeyecektir.
Grub kur onay işaretini işaretleyip ileri diyoruz.
Her işletim sistemi kendi önyükleyicisini kurar. Bazı işletim sistemleri diğerlerinin
ayarlarını okumaz ve çift işletim sistemi kullanımına izin vermezler. Pardus grub ile
tüm işletim sistemlerini tanır ve açılış ekranında listeler.
Başlangıçtan bu ana kadar yaptığımız değişiklikleri gösteren bir pencere açılacaktır.
219
Pardus İşletim Sistemi
Resim 241 : Yükleme Öncesi Özet
Geriye dönük herhangi bir değişiklik yapılmayacaksa “Kur” butonuna tıklayarak kurulumu başlatalım.
Resim 242 : Kurulum Başlıyor
Kurulum 15-25 dk sürecektir. Ardından bilgisayarınızı
yeniden başlatmanız gerektiğini bildiren bir pencere
açılacaktır.
Bilgisayarınızı yeniden başlatın. DVD/USB’nizi bilgisayardan çıkarıp, açılış seçeneklerinden (Bios’dan) ilk açılışı
HDD’ye getirin.
Artık Pardus kullanıma hazır!
220
Pardus İşletim Sistemi
Çalışan DVD/USB
Kurulum aşamasında çalışan DVD/USB’den yüzeysel bahsetmiştik. Kurulum adımları
DVD için de USB için de aynıdır. Normal kurulumdan farkı Pardus Çalışan DVD/USB,
bilgisayara kurulmadan çalıştırılabilen uygulama şeklidir. Çalıştırmak için indirilen
ISO kalıbının DVD/USB Bellek gibi veri depolama ortamlarına yazılması ve bilgisayarın bu ortamlarla başlatılması yeterlidir.
Çalışan Sürüm ile Pardus’un nasıl bir sistem olduğu, sistem özelliklerinin Pardus’u
çalıştırmaya yetip yetmediği, bilgisayarda hiçbir değişiklik yapmadan öğrenilebilir.
Çalışan sistem, verileri sürekli DVD/USB gibi bir ortamdan okuyacağından, sisteme
kurulan bir Pardus’tan daha yavaş çalışacaktır. Ram’den çalıştığı için bilgisayarların
sabit sürücülerine müdahale etmez. Dolayısıyla çalışan sürüm ile açılan Pardus’ta yapılacak tüm değişiklikler, bilgisayar kapatıldıktan sonra silinecektir. Bu nedenle yeni
dosya oluşturma, dosya indirme gibi işlemlerin harici bir belleğe kaydedilmesi gerekmektedir. Kurulum’a ekranın sol-üst köşesinde bulunan “Sabit disk’e kur” simgesine
tıklayarak başlanabilir.
Disk Bölümleme (Gparted)
Gparted uygulaması ile kurulum aşamasında karşılaşmıştık. Kurulum için diskleri biçimlendirme swap alanı, kurulum alanı oluşturma işlemlerini yapmıştık. Pardus kurulduktan sonra da harici disklerimizi bölümleme için gparted’ı kullanabiliriz. Gparted
bir özgür yazılım ürünü olduğu için diğer işletim sistemlerinin dosya tiplerini de görebilme ve o formatda biçimlendirmeye imkan vermektedir. Gparted da hangi diske
işlem yaptığımıza dikkat etmeliyiz. Bir değişiklik yaptığımızda ekranın alt kısmında
uygulanacak değişiklikleri göstermektedir. Duruma göre değişiklikleri iptal edebiliriz
veya uygulayabiliriz.
Şimdi adım adım gparted menülerini inceleyelim..
-Gparted: Alt sekmelerine değinelim;
Aygıtları Yenile:Gparted çalışırken takılan aygıtları görüntülemesi için tıklanabilir. Tıkladıktan sonra yeni aygıtımızda ekrana gelecektir.
221
Pardus İşletim Sistemi
Resim 243 : Gparted Ana Ekran
Aygıtlar: Bilgisayar üzerindeki diskleri görüntüler. İşlem yapacağımız diski seçmek
için kullanabiliriz.
Çık: Programdan çıkmak için tıklayabiliriz. Herhangi bir değişiklik yapıldı ve uygulamadıysa “Değişiklikler uygulansın mı?” şeklinde uyarı verecektir.
-Düzenle: En son yaptığımız değişikliği geri alabiliriz. Yaptığımız tüm değişiklikleri uygulayabilir veya hiç birini uygulamadan temizleyebiliriz.
-Görünüm: Aygıt bilgisi ile ekrana, seçili veya seçeceğimiz disklerin aygıt bilgisini ve
bölümlendirme bilgilerini içeren bir tablo açacaktır. Bekleyen işlemler “ Bekleyen işlemler “ başlığına tıklayarak görebiliriz.
-Dosya Sistemi Desteği: Hangi dosya sistemi ile hangi işlerin yapılabileceği (Taşıma,
kopyalama vb..) bilgisine ve yüklü olması gereken uygulama bilgisine bu ekrandan
ulaşılır.
Örneğin ntfs bir diskiniz varsa bu diske veri yazma-okuma yapabilmeniz için ntfsprogs
ve ntfs-3g eklentilerini synaptic veya yazılım merkezinden aratarak yüklemelisiniz.
222
Pardus İşletim Sistemi
Resim 244 : Desteklenen Dosya Sistemleri
-Aygıt: Seçili diskte yeni bölüm oluşturma ve veri kurtarma işlemleri buradan yapılır.
-Bölüm: Seçili disk için Silme, Biçimlendirme vb gibi işlemlerin yapılabileceği menüdür.
-Yardım: F1 tuşuna tıklayarak yardım dosyasına ulaşabilirsiniz.
223
Pardus İşletim Sistemi
Grub(Grub Customizer)
Bilgisayarda birden fazla işletim sistemi kurmak-çalıştırmak istenildiğinde önyükleme uygulamalarına ihtiyaç duyarız. Grub Customizer, Pardus işletim sistemi üzerinde
yüklü olarak gelen bir önyükleme yazılımıdır. Bu uygulama ile ilk önce kurulum aşamasında karşılaşırız. Grub’ın kurulup kurulmayacağı ve hangi disk’in başına kurulacağı seçimi bu esnada yapılır. Aslında her işletim sistemi kendi önyükleyicisini kurar.
Grub aşağıdaki özellikleri ile gerçek özgür yazılımı sunmaktadır.
• Diğer işletim sistemleri kurulup kurulamayacağını kullanıcıya sormaz, zorunlu ve
gizli bir şekilde kurulumu gerçekleştirir. Pardus kurulumunda bu seçenek mevcuttur.
• Diğer işletim sistemleri farklı sistemlerin ayarlarını otomatik olarak tanımaz ve
ayarlarına müdahale edilmesine izin vermezler. Grub, tüm sistemleri ve ayarlarını
tanır. Değişiklik yapmaya izin verir.
• Diğer işletim sistemleri Önyükleyici ayarlarının nereye kurulacağını göstermezler.
Grub kurulum esnasında “dev/sda” şeklinde hangi diskin başına kurulacağı bilgisini sorar. Harici diskimize Pardus kurmak istediğimizde yüklenecek yer olarak
harici diski gösterip bios başlangıç ayarlarından bu diski gösterek taşınabilir 2. işletim sistemi oluşturabiliriz.
Grub customizer’e kısaca göz atalım;
İlk açılan ekran yapılandırmayı listele ekranıdır. Bilgisayarınızdaki işletim sistemlerini
ve ayarlarını tarar ekrana listeler.
Resim 245 : Grub Customizer Ana Ekran
Herhangi bir işletim sisteminin üzerine sağ tıkayarak yukarı ve aşağı taşıyabilir, silebilir, yeniden adlandırabiliriz. Yaptığımız değişiklikler kaydedilmedikçe uygulanmayacaktır.
224
Pardus İşletim Sistemi
Grub Customizer de yaptığınız değişiklikler sistemi anında etkileyeceğinden yaptığınız işlemleri kaydetmeden önce bir kez daha gözden geçirin.
Resim 246 : Grub Customizer – Genel Ayarlar
Genel ayarlar sekmesinde yapılabilecekler;
• Varsayılan girdi: Herhangi bir seçim yapılmadığında açılacak işletim sistemini buradan seçebiliriz.
• Görünürlük: Açılışta menü gösterimi ve menünün nekadar ekranda kalacağını saniye cinsinden girebiliriz.
• Çekirdek parametreleri: Kurtarma girdilerini oluştur kutucuğunu işaretleyerek güvenli mod gibi kurtarma girdilerini açılış ekranında aktif hale getirebiliriz.
225
Pardus İşletim Sistemi
Resim 247 : Grub Customizer – Görünüm Ayarları
Görünüm sekmesinde açılış ekranının arka plan resmi, rengi, yazı tipi vb ayarlarını
değiştirilebilir. Arka plan resmi formatı png’dir. Resmin uzantısının png olması değil,
yardımcı bir uygulama ile png formatında kaydedilmesi gerekmektedir. Değişikliklerin aktif olabilmesi için sol üst köşedeki kaydet butonuna tıklamalıyız. Bilgisayarı
yeniden başlattığımızda yapılan değişiklikleri görebiliriz.
İkinci İşletim Sistemi Olarak Kurulum
İkinci işletim sistemi olarak kurulum ve kullanma üç ana başlık altında incelenir. Sanal
makine üzerine kurulumAynı PC’ye ikinci işletim sistemi olarak kurulum Harici disk’e
taşınabilir işletim sistemi kurulumu
Sanal Makine Üzerine Kurulum
Bilgisayarımızda yeni kurulacak işletim sistemine yeni bir disk alanı açmadan var olan
sistem üzerine ve var olan sisteme müdahale etmeyecek şekilde kullanıma imkan
sağlayan yazılımlara (virtual pc) sanal makine yazılımları denir. Sanal makine olarak
226
Pardus İşletim Sistemi
işletim sistemi çalıştırmanın diğer kurulum şekillerinden farkı, birden fazla işletim
sistemini aynı anda çalıştırabilmemizdir. Birbirinden bağımsız farklı yapılara sahip işletim sistemlerini aynı pc üzerinde çalıştırabiliriz.
Sanal işletim sistemi kurulumuna yardımcı birçok program mevcuttur. Biz kurulumu
VirtualBox programı üzerinden anlatacağız. VirtualBox programını paket yöneticisinden edinebiliriz. (Bkz:Uygulama Yükleme)
VirtualBox da İlk açılan ekranda sol tarafta daha önce kurduğumuz sistemleri listeleyecektir. Yeni bir sistem için ekranın sol-üst köşedeki “Yeni “butonuna tıklıyoruz.
Resim 248 : VirtualBox – Giriş Ekranı
Sanal makina oluşturma sihirbazı ekranında ileri butonuna tıklıyoruz. Kurmak istediğimiz işletim sistemi tipini seçip isim veriyoruz.
227
Pardus İşletim Sistemi
Resim 249 : VirtualBox – İletişim Sistemi İsmi
Sanal makinenin kullanacağı ram belleği belirliyoruz. Belirlediğimiz ram oranı sanal
sistemin aktifken normal sistemden alacağı ram oranıdır. Ne kadar çok verirsek gerçek sistem o kadar yavaşlayacaktır!
Resim 250 : VirtualBox – Bellek Miktarı
Sanal sistemin kullanacağı disk boyutu 8 GB olarak önerilir.
228
Pardus İşletim Sistemi
Resim 251 : VirtualBox – Sanal Harddisk – 1
Daha önce tanımladığınız bir alanınız varsa “Use existing hard disk” seçeneğini ile
bu diski seçebilirsiniz. “Create new hard disk” i seçerek ilerliyoruz.
Virtual disk oluşturma ekranında 4 farklı seçenek mevcuttur. VDI(VirtualBox Disk İmage) seçeneğini işaretleyerek ilerlediğimizde diskimizde vdi uzantılı bir dosya oluşturur. Bu dosya sanal makinemizin kullanacağı disk alanıdır. Yani sanal makine için disk
alanını 8 GB olarak belirlediğimizde harddiskimizin 8 Gb alanını sadece sanal işletim
sisteminin kullanabileceği şekilde ayırır. Aktif sistemde sadece vdi uzantılı sistem
dosyasını görürüz, bu alana hiç bir müdahalemiz olamaz. Bu nedenle virüs bulaşabileceğini veya sistemimize zarar verebileceğini düşündüğümüz bir uygulamayı sanal
makinede denemek mantıklı olacaktır. VDI(VirtualBox Disk Image) seçeneğini işaretleyerek devam ediyoruz.
Resim 252 : VirtualBox – Sanal Harddisk – 2
229
Pardus İşletim Sistemi
Bir sonraki ekranda sabit diskin dinamik olarak değişmesi veya sabit olarak belirlenmesi seçenekleri ile karşılaşırız. Sabit (Fixed Size) olarak belirlersek daha sonra bu boyutu değiştirme imkanımız olmayacaktır. Bu nedenle diskin dinamik olarak, sistem
ihtiyaç duyduğunda genişleyebilmesi için Dinamically allocated seçeneğini işaretliyerek devam ediyoruz.
Resim 253 : VirtualBox – Dinamik Disk
Sanal sistemin dosyalarını kuracağı konumu belirliyoruz. Virtualbox home klasörü altına kendi klasörünü oluşturur. Konum alanına gireceğimiz isim kurulum dosyalarını
yerleştireceği klasörün ismi olacaktır. Daha sonra “/home/Pardus/VirtualBox VMs/”
yolunu izleyerek oluşturmuş olduğu dosyaları görebilirsiniz. Sabit disk boyutu 8 gb
olarak tavsiye edilir. Eğer bu işletim sistemini kapsamlı ve aktif bir şekilde kullanacaksak bu boyutu genişletebiliriz.
Resim 254 : VirtualBox – Disk Boyutu
230
Pardus İşletim Sistemi
Kuruluma başlamadan önce bu ana kadar yapmış olduğunuz ayarları özet şeklinde
gösterecektir. “Create” tuşuna tıklayarak kurulum için ilk ayarları tamamlıyoruz.
Resim 255 : VirtualBox – Kurulum Özeti
Virtualbox daha önce yaptığımız ayarları(sağda), sanal işletim sistemlerini listeleyen(-
Solda) yeni bir ekran açacaktır. Ayarlarını görüntülemek için üzerine tıklamamız yeterlidir.
Kurulum başlangıcının ikinci adımında işletim sistemin üzerine sağ tıklayarak veya
üst kısımdaki “Ayarlar” a tıklayarak bazı değişiklikler yapmalıyız.
231
Pardus İşletim Sistemi
“System” sekmesine tıklıyoruz. Boot Order seçeneklerinden CD/DVD-ROM seçeneğini üst kısma taşıyoruz.
Display sekmesi video alt sekmesinden sanal sistemin kullanacağı ekran kartı oranını
belirleyebilirsiniz.
Resim 258 : VirtualBox – Ekran Kartı Boyutu
232
Pardus İşletim Sistemi
“Depolama” sekmesinden kurulum için iso kalıbını göstermeliyiz. “Storage Tree >
Empty” tıklayarak “Live CD/DVD” çek işaretini işaretleyelim.
Resim 259 : VirtualBox – DVD’den Başlatma
Cd simgesine tıklayarak açılan ekrandan “Choose a virtual CD/DVD disk file..” seçeneği ile iso kalıbını gösterin.
Tamam butonuna tıklayarak ayarları kaydediyoruz.
Başlat butonuna tıklayarak kuruluma başlıyoruz. Bu aşamadan sonra yapılacak bütün işlemler normal kurulumdan farklı değildir.
233
Pardus İşletim Sistemi
Resim 260 : VirtualBox – Pardus Açılış Ekranı
Kurulum tamamlandıktan sonra sistem sekmesi altındaki Boot Order seçeneklerinden Sabit Disk seçeneğini üst kısma taşıyoruz. Artık başlat düğmesine tıklayarak sanal sisteminizi kullanabilirsiniz.
Aynı PC’ye ikinci işletim sistemi olarak kurulum
Pardus’u aynı pc’ye ikinci işletim sistemi olarak kurmak için öncelikle halihazırda çalışan sistemimizde pardus için 2. bir disk oluşturmalıyız. Ve bu diski bağlama noktası(/
Atanacak yer) olarak belirleyip kurulumu gerçekleştirmeliyiz.
234
Pardus İşletim Sistemi
Resim 261 : Gparted Kurulum Diski Belirleme
Kurulum aşamasında gparted bu alanı biçimlendireceğinden içerisinde veri olmaması gerekir.
Grub ayarları ekranında “Grub’ı Kur” alanı işaretli olmalıdır. Ayrıca “/dev/sda “ alanına hiç bir müdahalede bulunmamalıyız. Çünkü “/dev/sda “ olarak seçtiğimizde grub,
harddiskimizin baş kısmına kurulacaktır.
Bilgisayar açılırken diskin baş kısmından başlayarak bütün işletim sistemlerini okuyacaktır. Eğer “/dev/sda “ yerine farklı bir disk bölümünü seçilirse grub okumaya o
bölümden başlayacaktır. Sonucunda ise diğer işletim sistemlerine ulaşılamayacaktır.
Resim 262 : Önyükleyici (Grub) Ekranı
Kurulumu tamamlayıp bilgisayarı yeniden başlatıyoruz. Bilgisayarımız açılırken grub
uygulaması bilgisayarımızda ki bütün işletim sistemlerini ve ayarlarını okuyup liste
halinde ekrana dökecektir.
235
Pardus İşletim Sistemi
Resim 263 : Grub – İşletim Sistemi Seçim Ekranı
Harici disk’e taşınabilir işletim sistemi kurulumu
Bu konu başlığı altında “işletim sistemimi yanımda taşıyabilirmiyim” sorusuna cevap
vereceğiz.
İşletim sistemleri kurulumunda en çok karşılaşılan sorun sürücü problemidir. Aslında
işletim sistemlerinin taşınamaması da bu nedenden kaynaklanmaktadır. Bir işletim
sisteminin taşınabilmesi için ya aynı donanımsal özelliklere sahip sistemlere taşınmalıdırlar yada taşındığı(taşınabileceği) sistemin özelliklerini de tanıyabilecek bir sistem
olmalıdır. Bu aşamada pardus bir çok donanımın sürücüsünü içerisinde barındırarak
taşınmaya olanak sağlamaktadır.
Taşınabilir pardus kurmak için üç adım yeterlidir. Birinci adım ilk kurulum aşamasında pardus’un kurulacağı disk seçimini harici disk olarak tanımlamalıyız.
236
Pardus İşletim Sistemi
Resim 264 : Fiziksel Disk Seçimi
Diskimizin tamamına kurulum yapacak isek veri kaybı yaşamamak için diskimizdeki
verileri yedeklemeliyiz. Ayrıca harici diskimizi bölümlere ayırıp bir bölümüne kurulum yapabiliriz.
İkinci adım kurulum aşamasında grub ayarlarını kuracağı bölüm olarak harici diskimizi göstermeliyiz. Tabi öncelikle veri kaybı yaşamamak için bu diskimizin içerisinde
veri olmamasına dikkat etmeliyiz.
Üçüncü adım olarak da taşınabilir diskin takılı olduğu bilgisayarda bios ayarlarında
başlangıç seçeneklerine usb diskimizi ilk seçenek olarak değiştirmeliyiz. Bilgisayarımızı yeniden başlattığımızda pardus usb disk üzerinden açılacaktır.
Taşınabilir pardus oluşturabilmek için iki şeye dikkat edilmelidir. Kurulum yapılacak
ve kurulumdan sonra taşınabilir sistemin çalıştırılacağı bilgisayarların bios ayarlarında usb’den çalıştırlabilme özelliği olmalıdır. İkinci olarak da ne kadar pardus bir çok
donanımın sürücüsünü içerisinde barındırsa da taşınabilir pardusun çalıştırılacağı
bilgisayarın sürücülerini tanımayabilir. Böyle bir hata ile karşılaşıldığında pardus’un
güvenli kip seçeneği ile devam edilmelidir.
237
Pardus İşletim Sistemi
Sık Sorulan Sorular
• Nereden temin edebilirim?
Arayüz (Gnome – KDE) ve işlemci (32 Bit – 64 Bit) türüne göre www.pardus.org.tr
adresinde indirme linkleri mevcuttur.
• KDE, Gnome ve Cinnamon nedir?
Masaüstü arayüzleridir. Kitabın girişinde değinilmiştir.
Bkz:Kde,Gnome,Cinnamon
• 32 bit 64 bit nedir?
32-bit ve 64-bit terimleri bilgisayarların işlemcisinin (CPU) bilgileri işleme hızıyla
ilgilidir. Komut satırına;
$ cat /proc/cpuinfo
yazarak bilgisayarınızın işlemci desteğini,
$ getconf LONG_BIT
yazarak da işletim sisteminizin sürümünü öğrenebilirsiniz. Ayrıca;
$ lscpu
yazarak da işlemci ve işletim sistemi bilgilerini görüntüleyebilirsiniz.
• 64 bit bir bilgisayara 32 bit işletim sistemi yükleyebilir miyim?
Genel olarak bir sorun teşkil etmez. Daha fazla işlem yapan bir sisteminiz varken
neden daha azı ile yetinesiniz.
• Md5 dosyası nedir, ne işe yarar?
Gelişmiş bir şifreleme algoritmasıdır. 128 bit’lik bir şifredir. İndirilen Pardus DVD’ si
veya indirmiş olduğunuz iso kalıbının doğruluğunu yani MB cinsinden eksik inip
inmediğini kontrol eder. Yardımcı bir uygulama ile(K3b vb) kontrol işlemi gerçekleştirilebilir. Piyasada bu tür MD5 kontrol uygulamaları mevcuttur.
• Pardus’u CD ye yazabilir miyim?
Dosya boyutu 1 GB dan fazla olduğu için CD’ yazdırılamaz. DVD tercih edilmelidir.
• Çalışabilir Pardus DVD-USB nasıl oluşturulur?
Yardımcı bir uygulama gerekir. “Disk Yazma Araçları“ başlığını inceleyebilirsiniz.
• USB disk veya Harici harddisk’ e Pardus kurabilir miyim?
Konu “Harici disk’e taşınabilir işletim sistemi kurulumu“ başlığında detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
238
Pardus İşletim Sistemi
• Pardus’u sanal olarak nasıl kullanırım?
“Sanal Makine Üzerine Kurulum“ başlığını inceleyebilirsiniz.
• Klavye ve dil ayarlarını nasıl değiştiririm?
Sistem Ayarları altından Girdi Aygıtları bölümünden ayarları değiştirilebilir. (Bkz:
Girdi Aygıtları)
• Arayüzler(KDE-Gnome) arası geçiş nasıl yapılır?
Pardus kullanıcı giriş ekranında “Oturum Tipi” butonuna tıklayarak arayüzler arası
geçiş yapabilirsiniz. (Bkz:Giriş)
• Sisteme yeni bir kullanıcı nasıl ekleyebilirim?
Bkz:Kullanıcı Ekleme
• Mevcut kullanıcıların grup ayarlarını nasıl değiştirebilirim?
Bkz:Grup Kullanıcılarını Düzenleme
• Bilgisayar açıldığında açmak istediğim işletim sisteminin sıralamasını nasıl değiştirebilirim?
Bkz:Grub(Grub Customizer)
• Masaüstü görüntüsünü nasıl değiştirebilirim?
Bkz:Masaüstü
• Ekran çözünürlüğünü nasıl değiştirebilirim?
Ekran çözünürlüğünü Sistem Ayarları altından Görüntü ve Ekran bölümünden değiştirebilirsiniz. (Bkz: Görüntü ve Ekran)
• Sistemin saatini nasıl ayarlayabilirim?
Sistem saatini Sistem Ayarları altından Tarih ve Saat bölümünden ayarlayabilirsiniz. (Bkz: Tarih ve Saat)
• Birden fazla masaüstü ile çalışabilir miyim?
Bkz:Giriş
• Nereden uygulama yükleyebilirim?
Pardus’a uygulama yüklemenin birçok yolu vardır. Paket Yönetim Sistemleri ile ya
da İnternet’ten paket indirme ile uygulama yüklenebilir. (Bkz: Uygulama Yükleme)
239
Pardus İşletim Sistemi
• Windows için yazılmış uygulamaları Pardus’a kurabilir miyim?
.exe uzantılı kurulum dosyaları Wine uygulaması ile Pardus’a kurulabilir. Ancak bu
kısıtlı bir destektir. (Bkz: Wine)
• Pardus kullanırken anti-virüs programı kullanmalı mıyım?
Pardus işletim sisteminde antivirüs yazılımına ihtiyaç yoktur. Dosya yapısı ve güvenlik politikaları nedeni ile ihtiyaç duyulmaz. Bu nedenle başka işletim sistemleri
için yazılan virüsler Pardus’ta etki gösteremezler.
• Windows yüklü bilgisayarlara ağ ile bağlanabilir miyim?
Bkz:Samba Ağ Sunucusu
• Kullanıcı şifremi nasıl değiştirebilirim?
Bkz:Kullanıcılar ve Gruplar
240
Pardus İşletim Sistemi
Kısayol Tuşları
Genel
Tuş Kombinasyonu ......... İşlevi
Ctrl + ESC................................. Süreçler (çalışmakta olan uygulamalar)
Alt + F2.....................................Ara/çalıştır
Ctrl + F1....................................Masaüstü 1
Ctrl + F1....................................Masaüstü 2
Ctrl + Alt + F1...F9 ................. Tty (1,2) ekranına geçişi sağlar
Pencere (Dosya Yöneticisi)
Tuş Kombinasyonu ......... İşlevi
F1................................................Yardım
F2................................................Yeniden Adlandır (seçili nesnenin ismini değiştirir)
F3................................................Böl (aktif pencereyi ikiye böler)
F4................................................Aktif pencerede uçbirimi açar
F5................................................Yenile
F6................................................Adres (aktif pencere adres çubuğunu aktif hale getirir)
F7................................................Aktif pencerenin solunda klasörlerin ağaç yapısını görüntüler
F8................................................Gizli dosya ve klasörleri gösterir
F9................................................Konum panelini göster / gizle
F10 .............................................Klasör oluştur
F11 .............................................Aktif klasör/dosya bilgileri (bilgi paneli)
F12 .............................................Ara panelini göster / gizle
Alt + F3.....................................Pencere işlevleri
Alt + F4.....................................Kapat
Alt + Home..............................Anasayfayı açar
Ctrl + A...................................... Tüm metni seçer
Ctrl + B......................................Yer imi ekler
Ctrl + C...................................... Seçimi kopyalar
Ctrl + X...................................... Seçili belge veya klasörü panoya kopyalamak üzere keser
Ctrl + V...................................... Seçili belge veya klasörü panoya yapıştırır
241
Pardus İşletim Sistemi
Ctrl + W ....................................Kapat
Ctrl + S......................................Kaydet
Ctrl + M.....................................Menü çubuğunu gösterir
Ctrl + N.....................................Yeni sekme açar
Ctrl + P......................................Yazdır
Ctrl + Z...................................... Seçimi geri alır
Ctrl + End................................. İmleç Son sayfaya iner
Tarayıcı Kısayolları
Tuş Kombinasyonu ......... İşlevi
Ctrl+N .......................................Yeni bir pencere açar.
Ctrl+T........................................Yeni bir sekme açar.
Ctrl+ÜstKrktr+N....................Gizli modda yeni bir pencere açar.
Ctrl+PgDown ......................... Sonraki sekmeye geçiş yapar.
Ctrl+PgUp ...............................Önceki sekmeye gider.
Ctrl+Q.......................................Açık tüm sekmeleri kapatır.
Ctrl+W ......................................Geçerli sekmeyi veya pop-up’ı kapatır.
Ctrl+F4......................................Geçerli sekmeyi veya pop-up’ı kapatır.
Alt + Yukarı Yön Tuşu........... Sekme için tarama geçmişinizde önceki sayfaları listeler
Ctrl + H.....................................Geçmiş sayfasını açar.
Ctrl + ÜstKrktr + J .................Geliştirici Araçları’nı açar.
Ctrl + ÜstKrkt + Delete........Göz Atma Verilerini Temizle iletişim kutusunu açar.
Ctrl + ÜstKrktr + M ............... Etkin sekmenin çözünürlük ve boyutuna müdahale
etmenizi sağlar
Ctrl + L ......................................URL’yi vurgular.
Ctrl + P......................................Bulunduğunuz sayfayı yazdırır.
Ctrl + S......................................Bulunduğunuz sayfayı kaydeder.
Ctrl + R......................................Bulunduğunuz sayfayı yeniden yükler.
Esc ..............................................Bulunduğunuz sayfanın yüklenmesini durdurur.
Ctrl + F......................................Bulunduğunuz sekmeyi tam ekran haline getirir.
Ctrl + U .....................................Bulunduğunuz sayfanın kaynağını açar.
242
Pardus İşletim Sistemi
Ctrl + D.....................................Mevcut Web sayfanızı yer işareti olarak kaydeder.
Ctrl + ÜstKrktr + D................ Tüm açık sayfaları yeni bir klasörde yer işareti olarak
kaydeder.
F11 ............................................. Sayfanızı tam ekran moduna alır.
Ctrl +.......................................... Etkin Sayfayı büyütür.
Ctrl -........................................... Etkin Sayfayı küçültür.
Ctrl+0........................................ Sayfadaki her şeyi normal boyutuna geri döndürür.
Boşluk çubuğu.......................Web sayfasını aşağı kaydırır.
Home tuşu .............................. Sayfanın en üst kısmına gider.
End............................................. Sayfanın en alt kısmına gider.
243
Pardus İşletim Sistemi